Ayrton Senna và Alain Prost: cuộc kình địch lớn nhất lịch sử F1

Ayrton Senna (Brazil) và Alain Prost (Pháp) là cặp kình địch nổi tiếng nhất lịch sử F1, kéo dài từ 1988 đến 1993. Họ là đồng đội ở McLaren hai mùa 1988–1989, chia nhau bốn chức vô địch thế giới trong sáu năm, và hai lần quyết định ngôi vô địch bằng một cú va chạm ở cùng đường đua Suzuka. Cuộc kình địch ấy hấp dẫn vì hai người đối lập gần như hoàn toàn: một bên là tốc độ và niềm tin tuyệt đối, một bên là tính toán và sự bền bỉ.

Hai con người, hai cách đua

Alain Prost sinh năm 1955, vào F1 năm 1980 với McLaren. Biệt danh "Le Professeur" (Giáo sư) đến từ lối đua tính toán: chỉnh xe cho cuộc đua chứ không cho một vòng phân hạng, giữ lốp, giữ máy, đủ nhanh để thắng chứ không nhanh hơn mức cần. Ông vô địch năm 1985 và 1986 với McLaren — khi đó là tay đua thành công nhất trên lưới.

Ayrton Senna sinh năm 1960 ở São Paulo, vào F1 năm 1984 với đội nhỏ Toleman. Ngay mùa đầu, ở Monaco dưới mưa, Senna đuổi sát Prost thì cuộc đua bị dừng giữa chừng; Prost được xếp thắng. Senna nổi tiếng với tốc độ một vòng phân hạng gần như siêu nhiên và khả năng lái dưới mưa. Ông theo đuổi chiến thắng với một niềm tin gần như tuyệt đối, có lúc đến mức không lùi trước va chạm.

Khi Senna gia nhập McLaren năm 1988 làm đồng đội của Prost, hai lối đua ấy bị đặt cạnh nhau trên cùng một chiếc xe.

1988: mùa giải gần như hoàn hảo của McLaren

Chiếc McLaren MP4/4 dùng động cơ Honda tăng áp thắng 15 trên 16 chặng năm 1988 — một tỷ lệ chưa đội nào lặp lại trong một mùa đủ dài. Senna thắng 8, Prost thắng 7. Chặng duy nhất McLaren không thắng là Monza, khi Senna va chạm với một xe bị bắt vòng ở gần cuối.

Prost thực ra ghi nhiều điểm hơn Senna năm đó, nhưng luật thời ấy chỉ tính 11 kết quả tốt nhất trong 16 chặng. Sau khi bỏ bớt điểm, Senna vô địch lần đầu. Chính chi tiết này về sau thường được nhắc khi người ta tranh luận ai thật sự giỏi hơn.

Năm 1988 cũng có cú ngã nổi tiếng của Senna ở Monaco: dẫn đầu cách xa, ông đâm vào rào ở khúc cua Portier và bỏ cuộc. Theo nhiều lời kể sau này, Senna đã về thẳng căn hộ ở Monaco thay vì quay lại khu pit.

1989: Imola, Suzuka và đổ vỡ

Quan hệ hai người xấu đi rõ rệt ở San Marino 1989. Theo lời Prost, hai tay đua đã thoả thuận không tấn công nhau ở khúc cua đầu tiên sau xuất phát; Senna vượt Prost ở lần xuất phát lại sau cờ đỏ. Senna cho rằng thoả thuận chỉ áp dụng cho lần xuất phát đầu. Sự thật về thoả thuận đó đến nay vẫn là lời người này nói với lời người kia.

Đến chặng áp chót ở Suzuka (Nhật Bản), Prost dẫn điểm. Senna buộc phải thắng. Ở vòng 47, Senna lao vào bên trong ở chicane cuối, Prost đánh lái vào, hai xe va nhau và dừng lại. Prost bước ra. Senna nhờ người đẩy xe, đi tắt qua lối thoát của chicane, thay mũi xe, đuổi lại và về nhất. Sau đó ông bị truất quyền vì đã cắt qua chicane để quay lại đường đua. Prost vô địch lần thứ ba.

Senna phản đối gay gắt, cho rằng ông bị đối xử bất công và chủ tịch FISA khi đó, Jean-Marie Balestre (người Pháp như Prost), thiên vị. Prost rời McLaren sang Ferrari năm 1990.

1990: cú va chạm cố ý ở Suzuka

Một năm sau, kịch bản đảo ngược. Senna dẫn điểm khi đến Suzuka, giờ Prost cần thắng. Senna giành pole nhưng đề nghị đổi ô xuất phát sang phía sạch của đường đua; ban tổ chức từ chối. Xuất phát, Prost vượt lên. Đến khúc cua đầu tiên, Senna lao vào bên trong và hai xe cùng văng ra ngoài ở tốc độ cao. Cả hai bỏ cuộc, Senna vô địch lần thứ hai.

Một năm sau đó, năm 1991, chính Senna thừa nhận với báo chí rằng ông đã chủ ý không nhường ở khúc cua ấy, như một sự đáp trả cho chuyện ô xuất phát và cho năm 1989. Đây là điểm khiến nhiều người hâm mộ Senna đến nay vẫn khó bào chữa: một cú va chạm có chủ ý ở tốc độ cao ngay khúc cua đầu là chuyện cực kỳ nguy hiểm.

Bảng mốc thời gian

Hồi kết: Adelaide 1993 và Imola 1994

Năm 1993, Prost trở lại với Williams — chiếc xe tốt nhất lúc đó — và vô địch lần thứ tư. Ông đã đòi điều khoản trong hợp đồng ngăn Senna về làm đồng đội. Senna ở lại McLaren với động cơ yếu hơn nhưng vẫn thắng 5 chặng, trong đó có chặng Donington dưới mưa với vòng đầu tiên vượt bốn xe, thường được coi là một trong những vòng đua hay nhất lịch sử.

Ở chặng cuối mùa tại Adelaide, Senna thắng, Prost về nhì. Trên bục, Senna kéo Prost lên bậc cao nhất cùng mình — hình ảnh mà nhiều người coi là lời hoà giải. Prost giải nghệ sau mùa đó.

Năm 1994 Senna sang Williams. Ở chặng San Marino tại Imola, ngày 30/4, tay đua Roland Ratzenberger tử nạn trong phân hạng. Ngày hôm sau, 1/5/1994, Senna dẫn đầu thì xe lao thẳng vào tường ở khúc cua Tamburello và ông qua đời. Theo nhiều nguồn, trong những tuần cuối, quan hệ giữa hai người đã ấm lên; Prost là một trong những người khiêng quan tài ở tang lễ tại São Paulo.

Ai giỏi hơn? Một câu hỏi không có đáp án

Thành tích cuối sự nghiệp cho thấy hai người gần như ngang nhau, mỗi người mạnh một mặt:

• Prost: 4 chức vô địch, 51 chặng thắng — kỷ lục số chặng thắng cho tới khi Michael Schumacher vượt qua năm 2001.
• Senna: 3 chức vô địch, 41 chặng thắng, 65 lần giành pole — kỷ lục pole đứng vững tới năm 2006. Ông thắng ở Monaco 6 lần, nhiều nhất lịch sử.

Người thích tốc độ thuần thì nghiêng về Senna; người coi trọng trí tuệ đua và sự ổn định thì nghiêng về Prost. Điều chắc chắn là mỗi người khiến người kia giỏi hơn. Cuộc kình địch cũng để lại bài học khó chịu: cả hai lần ngôi vô địch được định đoạt bằng va chạm, và luật thể thao lúc đó chưa đủ chặt để ngăn điều đó.

Góc nhìn hôm nay: xem và đọc gì để hiểu thêm

• Phim tài liệu Senna (2010) của đạo diễn Asif Kapadia, dựng hoàn toàn bằng tư liệu thật. Phim kể từ góc nhìn của Senna nên Prost hiện ra như một nhân vật phản diện — nên xem kèm các phỏng vấn của chính Prost để cân bằng.
• Imola ngày nay có tượng Senna trong công viên cạnh khúc cua Tamburello, nơi người hâm mộ đặt hoa mỗi năm vào ngày 1/5.
• Viện Ayrton Senna ở Brazil, do gia đình lập năm 1994, hoạt động trong lĩnh vực giáo dục cho trẻ em.
• Muốn xem lại, các đoạn phim Suzuka 1989, Suzuka 1990 và Donington 1993 được F1 đăng chính thức trên kênh của họ.

Khi so với những kình địch sau này như Hamilton – Rosberg (2014–2016) hay Hamilton – Verstappen (2021), Senna – Prost vẫn đứng riêng ở chỗ hai người đều đạt đỉnh cùng lúc, trên cùng chiếc xe, và cả hai đều đủ lớn để gọi tên một thời kỳ.