Marc Márquez: phong cách cứu xe bằng khuỷu tay và bảy chức vô địch MotoGP

Marc Márquez là tay đua Tây Ban Nha nổi tiếng nhất thế hệ sau Valentino Rossi, chín lần vô địch thế giới, trong đó bảy lần ở hạng MotoGP. Điều khiến người xem nhớ ông hơn cả con số là những pha "cứu xe": bánh trước đã trượt, xe đã đổ, nhưng ông chống khuỷu tay và đầu gối xuống đường, đẩy chiếc xe dựng lại rồi chạy tiếp. Phong cách đó vừa làm nên các danh hiệu, vừa dẫn tới chấn thương suýt chấm dứt sự nghiệp năm 2020.

"Con kiến" từ Cervera

Márquez sinh ngày 17 tháng 2 năm 1993 ở Cervera, xứ Catalonia. Vóc người nhỏ nhắn nên báo chí Tây Ban Nha gọi ông là "con kiến của Cervera". Ông mang số 93 theo năm sinh. Em trai ông, Álex Márquez, cũng là tay đua, từng vô địch Moto3 (2014) và Moto2 (2019) và về sau đua cùng hạng MotoGP với anh.

Như Rossi, Márquez đi qua đủ các bậc thang của giải Grand Prix:

Năm 2013, ông là tân binh đầu tiên vô địch hạng cao nhất kể từ Kenny Roberts năm 1978, và là nhà vô địch trẻ nhất của hạng cao nhất tính tới lúc đó.

Phong cách lái: ép bánh trước tới giới hạn

Đa số tay đua coi bánh trước là thứ không được phép trượt. Bánh sau trượt một chút khi tăng tốc còn kiểm soát được; bánh trước trượt thường đồng nghĩa với ngã. Márquez lái ngược lại: ông vào cua với tốc độ cao, phanh rất muộn và thường xuyên để bánh trước làm việc ở sát mép bám đường.

Vài nét dễ nhận ra khi xem ông chạy:

• Nghiêng rất sâu, khuỷu tay chạm đất. Márquez là một trong những tay đua đầu tiên khiến việc khuỷu tay quẹt mặt đường trở thành hình ảnh quen thuộc. Thân người treo hẳn ra phía trong, đầu gần sát mặt đường.
• Phanh sâu vào trong cua. Ông giữ phanh trước lâu khi xe đã nghiêng, một kỹ thuật đòi hỏi cảm nhận cực nhạy về độ bám còn lại của lốp.
• Trượt bánh sau khi vào cua. Cách ông lái có nhiều nét của đua đường đất (dirt track) — môn ông tập rất nhiều — với đuôi xe trượt ngang để xoay xe nhanh hơn.
• Chấp nhận ngã khi tập. Trong nhiều mùa, Márquez thuộc nhóm ngã nhiều nhất trong các buổi tập. Ông đi tìm giới hạn ở buổi tập để biết nó nằm ở đâu khi vào cuộc đua thật.

Cứu xe bằng khuỷu tay: chuyện gì thật sự xảy ra

Khi bánh trước mất bám trong cua, chiếc xe bắt đầu đổ vào phía trong. Với hầu hết tay đua, đây là lúc buông xe và trượt theo. Márquez thì khác: đầu gối và khuỷu tay của ông vốn đã gần sát mặt đường, nên khi xe đổ thêm vài độ, chúng chạm đất trước.

Cách giải thích thường được các kỹ sư và bình luận viên nêu ra là: điểm chạm của gối và khuỷu tay gánh tạm một phần trọng lượng của người lái, làm giảm tải lên bánh trước trong tích tắc. Cùng lúc, ông nhả phanh, xoay nhẹ tay lái và đôi khi mở ga để chuyển tải về bánh sau. Bánh trước, khi bớt bị ép quá giới hạn, có thể bám lại. Chiếc xe được "dựng" dậy và tiếp tục chạy, thường ra rộng khỏi quỹ đạo dự tính.

Không ai có thể làm điều này một cách chắc chắn. Nhiều lần cứu không thành và ông vẫn ngã. Nhưng tỉ lệ thành công đủ cao để tạo ra những khoảnh khắc mà người xem nhớ mãi.

Pha cứu xe ở Valencia 2017

Ví dụ hay được nhắc nhất là chặng cuối mùa 2017 ở Valencia, khi Márquez tranh chức vô địch với Andrea Dovizioso (Ducati). Đang ở vị trí dẫn đầu, ông vào khúc cua số 1 quá nhanh, bánh trước trượt, xe gần như nằm hẳn xuống. Ông chống gối và khuỷu tay, giữ được xe, chạy thẳng ra vùng thoát hiểm rồi quay lại đường đua. Ông về thứ ba, đủ điểm để vô địch. Một pha ngã ở đó có thể đã làm mất cả mùa giải.

Vượt ở Corkscrew năm 2013

Ở Laguna Seca năm 2013, tân binh Márquez vượt Rossi ở khúc cua dốc Corkscrew bằng cách cắt qua mép đất phía trong — đúng kiểu pha vượt Rossi từng làm với Casey Stoner năm 2008. Nhiều người coi đó là khoảnh khắc "chuyển giao thế hệ".

Cái giá phải trả: chấn thương năm 2020

Ở chặng mở màn mùa 2020 tại Jerez, Márquez cố cứu điểm sau một pha ra khỏi đường đua, chạy vượt lên rất quyết liệt, rồi ngã highside và bị chính chiếc xe đập vào. Xương cánh tay phải gãy. Ông phẫu thuật nẹp xương và chỉ vài ngày sau đã cố quay lại tập ở chặng kế tiếp — quyết định mà sau này nhiều người, kể cả chính ông, xem là sai lầm. Nẹp xương gặp sự cố, xương không liền đúng cách, và ông phải nghỉ hết mùa.

Những năm sau đó là chuỗi phẫu thuật — tổng cộng bốn lần trên cánh tay ấy, trong đó có ca phẫu thuật xoay chỉnh lại xương cánh tay năm 2022 tại Mỹ. Ông còn bị chứng nhìn đôi (song thị) sau những cú ngã đập đầu cuối 2021 và đầu 2022. Trong thời gian đó chiếc Honda cũng sa sút; mùa 2023 ông không thắng chặng nào.

Rời Honda và sự trở lại

Cuối năm 2023, Márquez làm điều ít ai nghĩ tới: rời Honda — đội ông gắn bó từ ngày lên MotoGP — để sang đội vệ tinh Gresini, chạy xe Ducati đời trước, lương thấp hơn nhiều. Ông muốn biết mình còn có thể thắng hay không với một chiếc xe cạnh tranh.

Mùa 2024, ông thắng ba chặng và xếp thứ ba chung cuộc. Năm 2025, ông lên đội chính hãng Ducati Lenovo và vô địch MotoGP lần thứ bảy, sáu năm sau chức vô địch trước đó. Với chín danh hiệu thế giới ở mọi hạng, ông bằng Valentino Rossi. Ngay sau khi giành ngôi vô địch, ông lại dính chấn thương vai trong một vụ va chạm và phải nghỉ những chặng còn lại của mùa — lời nhắc rằng phong cách ấy chưa bao giờ hết rủi ro.

Góc nhìn hôm nay: điều gì học được, điều gì không nên bắt chước

Các pha cứu xe của Márquez là kết quả của hàng chục nghìn giờ tập trên đường đất, đường đua, với bộ đồ da có túi khí, miếng trượt gối và khuỷu, lốp đua đã được ủ nóng và vùng thoát hiểm phủ sỏi. Không có cái nào trong số đó tồn tại trên đường phố. Trên đường công cộng, bánh trước trượt nghĩa là đã đi quá nhanh — bài học đúng là vào cua chậm hơn, không phải tập chống khuỷu tay.

Điều đáng học hơn là thái độ: ông thừa nhận sai lầm khi quay lại quá sớm năm 2020, kiên nhẫn qua bốn lần mổ và dám đổi môi trường khi cần. Người hâm mộ muốn tìm hiểu kỹ có thể xem loạt phim tài liệu "All In" (2022) về giai đoạn chấn thương của ông, hoặc xem lại các bản tóm tắt chặng Valencia 2017, Laguna Seca 2013 để tự quan sát kỹ thuật.