Honda Super Cub: chiếc xe thay đổi cả một quốc gia và cả châu Á

Honda Super Cub là mẫu xe gầm thấp ra đời ở Nhật năm 1958 và trở thành phương tiện cơ giới được sản xuất nhiều nhất lịch sử, vượt mốc 100 triệu chiếc vào năm 2017. Nó thay đổi nước Nhật hậu chiến bằng cách cho người lao động bình thường một chiếc xe rẻ, bền, dễ lái. Ở Việt Nam, Cub là chiếc xe đã đưa cả một thế hệ từ xe đạp lên xe máy, và cách bố trí của nó vẫn sống trong gần như mọi chiếc xe số đang chạy ngoài đường.

Ra đời từ một bài toán rất đời thường

Cuối thập niên 1950, Honda còn là một hãng trẻ do Soichiro Honda (phụ trách kỹ thuật) và Takeo Fujisawa (phụ trách kinh doanh) điều hành. Nhật Bản khi đó đang phục hồi, đường xá xấu, người dân cần phương tiện rẻ để đi làm, giao hàng, buôn bán nhỏ.

Câu chuyện hay được Honda kể lại là Fujisawa muốn một chiếc xe mà người giao mì soba có thể lái bằng một tay, tay kia giữ khay đồ ăn. Từ yêu cầu đó, các kỹ sư đặt ra mấy tiêu chí: không cần bóp côn, dễ leo lên xuống kể cả khi mặc váy hay đồ công sở, động cơ đủ bền để chạy hàng ngày mà ít hỏng. Mẫu Super Cub C100 ra mắt tháng 8/1958 đáp ứng đúng những điều ấy.

Thiết kế: vì sao nó khác mọi chiếc xe trước đó

Ly hợp tự động, không cần tay côn

Cub dùng ly hợp ly tâm kết hợp cần số đạp bằng chân. Người lái chỉ cần nhả ga rồi đạp số, không phải phối hợp tay côn như mô tô thông thường. Đây là lý do một người chưa từng đi xe máy có thể học lái Cub trong một buổi chiều.

Khung gầm thấp, chắn bùn bằng nhựa

Khung thép dập dạng xương sống, phần giữa xe để trống nên người lái bước qua dễ dàng. Tấm chắn chân bằng nhựa polyethylene, vật liệu còn mới với ngành xe máy khi đó, giúp che bùn nước và giảm trọng lượng. Bánh xe 17 inch giúp xe ổn định trên đường đất, ổ gà.

Động cơ bốn thì nhỏ mà bền

Bản C100 dùng động cơ 49 phân khối bốn thì, công suất khoảng 4,5 mã lực. Trong khi nhiều xe nhỏ thời đó dùng máy hai thì phải pha nhớt với xăng, ồn và nhiều khói, Cub chạy êm hơn, tiết kiệm xăng hơn và không cần pha nhớt. Đó là lợi thế quyết định khi xe được dùng hàng ngày bởi những người không rành máy móc.

Từ Nhật ra thế giới

Honda đưa Cub sang Mỹ từ năm 1959. Ở đó xe máy khi ấy gắn với hình ảnh mô tô phân khối lớn và các nhóm biker gai góc. Chiến dịch quảng cáo "You meet the nicest people on a Honda" đầu thập niên 1960 vẽ lại hình ảnh ấy: người đi Cub là bà nội trợ, sinh viên, người đi làm. Doanh số tăng mạnh và Honda dần thành hãng xe máy lớn nhất thế giới.

Ở châu Á, Cub và các dòng xe gầm thấp phát triển từ nó được sản xuất tại nhiều nước, trong đó có Thái Lan, Indonesia, Việt Nam. Năm 2014, kiểu dáng Super Cub được cơ quan sáng chế Nhật Bản công nhận là nhãn hiệu ba chiều, lần đầu một hình dáng phương tiện được bảo hộ theo cách này ở Nhật. Tháng 10/2017, Honda công bố chiếc Cub thứ 100 triệu.

Cub ở Việt Nam: từ tài sản lớn đến biểu tượng hoài cổ

Ở miền Nam, Cub 50 cùng các mẫu Honda nhỏ khác phổ biến từ cuối thập niên 1960. Ở miền Bắc, Cub đến muộn hơn và trong thời bao cấp là món đồ cực kỳ giá trị. Người ta gọi các đời xe theo năm sản xuất ở Nhật như "Cub 78", "Cub 81", "Cub 82", và giới chơi xe phân biệt từng đời qua đèn pha, ốp, tem, màu sơn.

Vài lý do khiến Cub hợp với Việt Nam đến vậy:

• Chở được nhiều: giỏ trước, baga sau, phần sàn giữa có thể kẹp bao gạo, thùng hàng.
• Sửa được ở bất cứ đâu: kết cấu đơn giản, phụ tùng thay thế nhiều, thợ ở làng quê cũng biết làm.
• Tiết kiệm xăng: rất quan trọng khi thu nhập thấp và xăng từng phải mua theo tiêu chuẩn.
• Giữ giá: một chiếc Cub được giữ như vốn liếng, bán lại vẫn được tiền.

Khi Dream và Wave xuất hiện, Cub nhường vai trò phương tiện chính. Nhưng nhìn kỹ thì Dream, Wave, Future và gần như mọi xe số phổ thông đều là hậu duệ của Cub: khung gầm thấp, ly hợp ly tâm, cần số chân, động cơ nằm ngang dưới sàn.

So sánh Cub với các dòng xe số kế tiếp

Cub được giới chơi xe cổ giữ như thế nào

Ngày nay ở Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh có nhiều nhóm chơi Cub cổ. Họ tìm xe còn khung số, máy số nguyên bản, rồi phục chế từng chi tiết. Một chiếc Cub đời cũ "nguyên zin" có thể có giá cao hơn nhiều so với xe số mới.

Kinh nghiệm người chơi lâu năm hay nhắc:

• Kiểm tra giấy tờ khớp với số khung, số máy trước khi quan tâm đến ngoại hình.
• Phân biệt xe nguyên bản với xe "dựng" từ nhiều xe khác nhau, vì giá trị chênh rất lớn.
• Xe cổ phanh cơ, đèn yếu: nếu đi hàng ngày nên đi chậm, giữ khoảng cách xa hơn xe hiện đại.

Honda vẫn bán Super Cub đời mới, như bản Super Cub C125 ra mắt năm 2018 mang dáng cổ điển nhưng có phun xăng điện tử và phanh đĩa trước. Chiếc xe 60 năm tuổi vẫn còn sống, chỉ khác là giờ nó được mua vì yêu chứ không vì cần.

Góc nhìn hôm nay: Cub dạy gì về thiết kế

Bài học lớn nhất của Cub là thiết kế cho người dùng thật, không cho người mê máy. Mọi quyết định trên chiếc xe, từ ly hợp tự động đến tấm chắn chân, đều trả lời câu hỏi: người giao hàng, người bán hàng, người phụ nữ đi chợ cần gì. Đó cũng là lý do nó bền vững hơn những chiếc xe mạnh hơn, đẹp hơn cùng thời.

Muốn tìm hiểu thêm, có thể xem bộ sưu tập ở Bảo tàng Honda Collection Hall (Motegi, Nhật Bản), tham gia các buổi gặp mặt của câu lạc bộ Cub cổ trong nước, hoặc đọc các ấn phẩm Honda phát hành nhân dịp kỷ niệm 100 triệu chiếc.