Lái xe máy an toàn trong phố đông dựa trên ba việc: nhìn xa và nhìn đủ hướng, giữ khoảng trống quanh xe, và làm cho người khác đoán được mình sắp làm gì. Phần lớn va chạm xe máy trong đô thị không xảy ra ở tốc độ cao mà ở giao lộ, khi chuyển làn và khi một bên không nhìn thấy bên kia. Tốc độ vừa phải cộng thói quen quan sát tốt giảm rủi ro nhiều hơn bất kỳ kỹ năng "luồn lách" nào.
Trước khi lăn bánh: ba phút đáng giá
- Mũ bảo hiểm cài quai: quai cài chặt, vừa lọt một hai ngón tay dưới cằm. Mũ không cài quai sẽ văng ra trước khi đầu chạm đất.
- Gương chiếu hậu: chỉnh khi đã ngồi lên xe, sao cho thấy được phía sau qua mép vai. Nhiều người tháo gương hoặc vặn gương vào trong cho gọn, tức là tự che mắt mình. Thiếu gương còn bị xử phạt.
- Phanh và đèn: bóp thử hai phanh, bật thử đèn xi nhan, đèn phanh.
- Trang phục: giày hoặc dép có quai hậu, không đi chân trần hay dép tông lỏng; áo chống nắng không để vạt dài bay vào bánh xe.
Quan sát và giữ khoảng trống quanh xe
Nhìn xa hơn chiếc xe ngay trước mặt
Người mới lái hay nhìn chằm chằm vào biển số xe phía trước. Khi xe đó phanh, mình chỉ còn rất ít thời gian. Hãy nhìn xa qua hai, ba xe, quan sát đèn phanh, xe buýt sắp vào trạm, người sắp sang đường. Thấy sớm thì giảm ga sớm, không phải phanh gấp.
Hiểu điểm mù của xe lớn
Xe tải, xe buýt, xe container có những vùng tài xế không thể thấy qua gương: sát đầu xe, sát thành bên phải, ngay sau đuôi xe. Quy tắc đơn giản: nếu bạn không thấy mặt tài xế trong gương của họ, họ cũng không thấy bạn. Không chạy song song lâu bên hông xe lớn, nhất là bên phải khi xe đó sắp rẽ phải. Khi rẽ, đuôi xe dài quét vào phía trong cua, xe máy nằm ở đó rất dễ bị cuốn vào.
Ngoái đầu trước khi chuyển hướng
Gương không thấy hết. Trước khi chuyển làn, rẽ hay lùi ra khỏi lề, hãy liếc nhanh qua vai về phía định đi. Một cái quay đầu nửa giây bắt được chiếc xe máy đang nằm ở góc chết.
Giữ khoảng trống quanh xe
Trong phố đông, khoảng trống là thứ quý nhất vì nó cho bạn thời gian và chỗ để xử lý.
- Phía trước: cách xe trước ít nhất khoảng hai giây ở tốc độ phố. Chọn một mốc cố định, khi xe trước đi qua mốc thì đếm; nếu bạn tới mốc trước khi đếm xong là đang bám quá sát.
- Hai bên: tránh kẹp giữa hai xe lớn. Nếu buộc phải đi cạnh, nhích lên hoặc lùi lại để không nằm đúng ngang thân xe.
- Bên phải lề đường: cửa ô tô đang đỗ có thể mở bất ngờ. Đi cách xe đỗ khoảng một cánh cửa.
- Khi dừng đèn đỏ: không dừng sát đuôi xe trước, để có đường thoát nếu xe phía sau không kịp phanh.
Giao lộ: nơi xảy ra nhiều va chạm nhất
Giao lộ là nơi nhiều hướng xe cắt nhau, và cũng là nơi người ta hay đánh giá sai tốc độ của xe máy vì xe nhỏ, khó ước lượng.
- Đèn vàng: theo luật, đèn vàng báo hiệu phải dừng trước vạch, trừ khi đã quá gần không thể dừng an toàn. Không tăng ga để "vượt vàng".
- Đèn đỏ và rẽ phải: theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, khi đèn đỏ chỉ được rẽ phải nếu có biển báo hoặc đèn tín hiệu cho phép. Thói quen cũ "đỏ vẫn rẽ phải" nay có thể bị phạt.
- Rẽ trái: nhường xe đi thẳng ngược chiều, xi nhan sớm, nhập vào làn sát bên trái trước khi rẽ thay vì cắt chéo từ mép phải.
- Ngã tư không đèn: giảm tốc, quan sát hai phía, nhường xe đến từ bên phải theo nguyên tắc nhường đường, nhường xe trên đường ưu tiên.
- Xe từ hẻm ra: khi đi trên đường lớn, để ý các đầu hẻm; khi từ hẻm ra, dừng hẳn, nhìn hai phía rồi mới nhập.
Làm cho người khác đoán được mình
Trong dòng xe đông, mỗi người lái đang đoán người bên cạnh sẽ làm gì. Bạn càng dễ đoán, bạn càng an toàn.
- Xi nhan sớm, bật trước khi chuyển hướng vài giây chứ không phải cùng lúc bẻ lái. Rẽ xong nhớ tắt; xi nhan quên tắt làm người khác hiểu sai.
- Giữ làn ổn định, không lạng lách giữa các xe.
- Còi ngắn để báo hiệu khi cần, không bấm còi liên tục; trong đô thị còn có giờ hạn chế còi theo quy định.
- Bật đèn khi trời tối, mưa, sương, để xe khác nhìn thấy mình chứ không chỉ để mình nhìn đường.
Những thói quen gây tai nạn thường gặp
| Thói quen | Vì sao nguy hiểm | Làm gì thay thế |
|---|---|---|
| Vừa lái vừa xem điện thoại | Mắt rời đường vài giây là đi mù vài chục mét; luật cấm dùng điện thoại khi đang lái | Tấp vào lề, dừng hẳn rồi mới xem |
| Đi ngược chiều "một đoạn ngắn" | Xe đi đúng chiều không chờ đợi bạn ở đó | Đi vòng, chấp nhận thêm vài trăm mét |
| Đi lên vỉa hè khi tắc | Va người đi bộ, vi phạm luật, xuống lòng đường bất ngờ | Chờ trong làn |
| Bám đuôi sát xe trước | Không đủ thời gian phản ứng khi xe trước phanh | Giữ khoảng hai giây |
| Chở hàng cồng kềnh, chở quá người | Mất thăng bằng, che tầm nhìn, vướng xe khác | Thuê xe chở hàng, chia chuyến |
| Đã uống rượu bia vẫn lái | Phản xạ chậm, ước lượng sai; luật cấm có nồng độ cồn khi lái | Gọi xe hoặc nhờ người chở |
Chở người và tốc độ: hai quy định hay bị quên
Chở người, chở trẻ em
Xe máy được chở tối đa một người, trừ một số trường hợp luật cho phép chở hai như chở người bệnh đi cấp cứu hoặc chở trẻ em nhỏ tuổi; với luật 2024, ngưỡng trẻ em được tính thêm là dưới 12 tuổi. Mọi người ngồi trên xe đều phải đội mũ bảo hiểm cài quai, kể cả trẻ em.
Với trẻ nhỏ, nên cho bé ngồi sau và có người ôm hoặc dùng đai đeo chuyên dụng. Ngồi phía trước tay lái tưởng an toàn vì "có tay mình che", nhưng khi va chạm trực diện, bé là người chịu lực đầu tiên. Không để trẻ ngủ gật trên xe mà không có người giữ.
Tốc độ trong khu đông dân cư
Theo quy định áp dụng từ 1/1/2025, tốc độ tối đa của xe mô tô trong khu đông dân cư là 50–60 km/h tùy loại đường; xe gắn máy (bao gồm xe máy điện tốc độ thiết kế đến 50 km/h) tối đa 40 km/h. Đó là mức trần chứ không phải mức nên chạy. Ở phố đông, trường học, chợ, tốc độ an toàn thường thấp hơn nhiều. Chú ý biển báo vì nhiều tuyến có giới hạn riêng.
Góc nhìn hôm nay: kỹ năng có thể học, không chỉ dựa vào kinh nghiệm
Nhiều người lái xe máy cả chục năm mà chưa từng được dạy quan sát điểm mù hay phanh gấp đúng cách, vì bài thi sát hạch chỉ có vòng số tám và vài bài cơ bản. Các chương trình đào tạo lái xe an toàn của các hãng xe, các trung tâm có sân tập và tài liệu của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia là chỗ tốt để học thêm. Một buổi tập phanh gấp ở bãi vắng, tập liếc vai trước khi chuyển hướng, có thể đáng giá hơn nhiều năm lái theo thói quen.
Câu hỏi thường gặp
Đèn đỏ có được rẽ phải không?
Theo Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024, khi đèn đỏ chỉ được rẽ phải nếu có biển báo hoặc đèn tín hiệu cho phép. Không có chỉ dẫn đó thì phải dừng như các hướng khác. Đây là điểm khác với thói quen của nhiều người trước năm 2025.
Vì sao không nên đi cạnh xe tải, xe buýt?
Xe lớn có điểm mù rộng ở hai bên hông và sát đầu, đuôi xe. Khi rẽ, thân xe dài quét vào phía trong cua. Xe máy nằm trong vùng này dễ bị va mà tài xế không hề biết.
Xe máy được chở mấy người?
Xe máy được chở tối đa một người. Luật cho phép chở hai người trong một số trường hợp như chở người bệnh đi cấp cứu, áp giải người vi phạm, trẻ em dưới 12 tuổi hoặc người già yếu, người khuyết tật. Mọi người trên xe đều phải đội mũ bảo hiểm.
Giữ khoảng cách với xe trước bao nhiêu là đủ?
Trong phố, nên giữ ít nhất khoảng hai giây: chọn một mốc cố định và đếm từ lúc xe trước đi qua đến lúc bạn tới mốc. Trời mưa hoặc đường trơn nên tăng gấp đôi. Khoảng cách theo thời gian tự giãn ra khi bạn đi nhanh hơn.
Có được dùng điện thoại khi đang lái xe máy không?
Không. Luật cấm người lái xe dùng điện thoại di động khi đang điều khiển phương tiện, và hành vi này bị phạt tiền. Nếu cần nghe, gọi hay xem bản đồ, hãy tấp vào nơi an toàn và dừng hẳn xe.
