Lái cano du lịch ở Việt Nam: giấy tờ, quy định và lời khuyên an toàn

Ở Việt Nam, muốn tự lái cano (xuồng máy cao tốc) phải có giấy tờ chuyên môn phù hợp do cơ quan đường thủy cấp, cano phải được đăng ký, đăng kiểm và chỉ chạy trong vùng nước, tuyến được phép. Khách du lịch thuê cano đi đảo hầu như luôn đi kèm người lái của đơn vị kinh doanh; việc của khách là chọn đơn vị đàng hoàng, mặc áo phao, ngồi đúng chỗ và biết khi nào nên từ chối chuyến đi.

Cano là gì trong cách gọi ở Việt Nam

"Cano" (từ chữ canot của tiếng Pháp) là cách gọi quen thuộc cho xuồng máy cỡ nhỏ và vừa, chạy nhanh, thân thường bằng composite hoặc nhôm, gắn một hoặc nhiều máy ngoài (máy treo ở đuôi). Trong văn bản pháp luật, loại này thường thuộc nhóm phương tiện thủy nội địa có động cơ, và nếu chạy nhanh vượt ngưỡng quy định thì gọi là phương tiện cao tốc, chịu những yêu cầu riêng.

Cano phổ biến nhất ở các điểm du lịch biển đảo: đưa khách từ đất liền ra đảo, chạy tour lặn ngắm san hô, tour câu cá, kéo dù bay, kéo phao chuối. Ở các vùng sông nước, cano chở khách tham quan và đưa đón ở những tuyến đường thủy ngắn.

Giấy tờ người lái cần có

Hệ thống văn bằng, chứng chỉ của thuyền viên và người lái phương tiện thủy nội địa ở Việt Nam do Bộ Giao thông vận tải (nay là Bộ Xây dựng sau khi hợp nhất năm 2025) quy định qua các thông tư hướng dẫn Luật Giao thông đường thủy nội địa. Ý chính:

• Bằng thuyền trưởng các hạng hoặc chứng chỉ lái phương tiện, tuỳ loại, trọng tải, công suất máy và số khách của phương tiện.
• Với phương tiện cao tốc, người lái còn cần chứng chỉ chuyên môn đặc biệt về điều khiển phương tiện cao tốc.
• Phương tiện chạy ven biển, ra đảo gần bờ có thể cần thêm chứng chỉ điều khiển phương tiện đi ven biển, tuỳ tuyến.
• Phương tiện hoạt động trên vùng nước cảng biển, tuyến ra đảo xa còn chịu thêm quy định của ngành hàng hải.

Mức yêu cầu cụ thể (hạng bằng nào ứng với cỡ phương tiện nào, tuổi tối thiểu, sức khoẻ) có thể thay đổi theo thông tư mới. Người muốn học lái nên liên hệ trực tiếp các trường, trung tâm đào tạo thuyền viên và người lái phương tiện thủy nội địa để biết điều kiện hiện hành. Khách nước ngoài muốn tự lái thường phải qua thủ tục công nhận hoặc đào tạo tại Việt Nam; bằng của nước khác không mặc nhiên có giá trị.

Cano phải đáp ứng những gì

Quy định cho các hoạt động vui chơi giải trí dưới nước như mô tô nước, kéo dù, kéo phao nằm ở Nghị định 48/2019/NĐ-CP: chỉ hoạt động trong vùng nước đã được công bố, có người hướng dẫn và phương án cứu hộ, người chơi mặc áo phao.

Những điểm đến hay đi cano

Một số tuyến và khu vực nổi tiếng với tour cano ở Việt Nam:

• Cù Lao Chàm (Hội An, Đà Nẵng): cano từ cửa Đại hoặc bến gần đó ra đảo, khoảng nửa giờ. Biển miền Trung động vào mùa gió đông bắc, tuyến thường tạm dừng khi thời tiết xấu.
• Nha Trang (Khánh Hoà): tour đảo trong vịnh, lặn ngắm san hô.
• Phú Quốc (An Giang): tour các đảo phía nam như quần đảo An Thới; mùa đẹp là mùa khô, khi gió tây nam chưa mạnh.
• Côn Đảo, Lý Sơn, Cô Tô: tuyến ra đảo xa dùng tàu cao tốc lớn hơn; cano nhỏ thường chỉ dùng cho tour quanh đảo.
• Vịnh Hạ Long, Lan Hạ: chủ yếu là tàu du lịch; cano và xuồng nhỏ chạy ở những tuyến, khu vực được phép.

Mỗi địa phương có quy định riêng về tuyến, giờ hoạt động và điều kiện thời tiết được chạy. Khi có cảnh báo gió mạnh, áp thấp hay bão, cảng vụ và chính quyền địa phương thường tạm dừng các tuyến cano — lệnh này vì an toàn của chính khách.

Lời khuyên cho hành khách

Trước chuyến đi

• Đặt tour qua đơn vị có địa chỉ, có giấy phép kinh doanh, có phản hồi rõ ràng; cẩn trọng với cano "dù" mời chào ở bến với giá rẻ bất thường.
• Xem dự báo thời tiết biển. Nếu biển đã có sóng bạc đầu khắp nơi từ sáng, chuyến đi chiều thường còn xấu hơn vì gió biển mạnh dần.
• Người say sóng nên uống thuốc chống say trước khi đi theo hướng dẫn trên bao bì, ăn nhẹ, tránh rượu bia.
• Bỏ điện thoại, giấy tờ vào túi chống nước.

Trên cano

• Mặc áo phao trước khi cano rời bến, cài hết khoá. Đừng chấp nhận lời "ngồi đi, có gì mặc sau".
• Không ngồi ở mũi khi cano chạy nhanh qua sóng: mũi bị hất và đập xuống mạnh nhất, từng gây chấn thương cột sống cho hành khách. Ngồi giữa hoặc phía sau, lưng tựa ghế, chân chống sàn, tay bám tay vịn.
• Không đứng dậy, không đi lại khi cano đang chạy nhanh. Không ngồi lên mép mạn.
• Giữ trẻ em ngồi cạnh người lớn, trong tầm tay.
• Nếu thấy người lái uống rượu bia, chở quá số người ghi trên giấy, hoặc chạy ẩu, có quyền yêu cầu dừng và không đi tiếp.

Khi xuống nước lặn, bơi

Chỉ xuống nước khi cano đã tắt máy hoặc về số không và người lái báo an toàn. Chân vịt máy ngoài quay rất nhanh, nằm ngay dưới đuôi — tuyệt đối không bơi lại gần đuôi cano khi máy còn nổ. Lên xuống bằng thang ở đuôi chỉ khi máy đã tắt. Bơi trong vùng được chỉ định, có người theo dõi từ trên cano.

Nếu muốn tự học lái cano

Với người muốn sở hữu và tự lái cano cho mục đích riêng, các bước thường là: học và thi lấy văn bằng, chứng chỉ phù hợp tại cơ sở đào tạo được cấp phép; đăng ký, đăng kiểm phương tiện; tìm hiểu quy định vùng nước nơi định chạy. Kỹ năng thực hành quan trọng cần luyện kỹ:

1. Cập và rời bến ở nhiều điều kiện gió và dòng chảy — khó hơn chạy nhanh rất nhiều.
2. Điều khiển ở tốc độ thấp: cano không có phanh, chỉ dừng bằng cách về số không hoặc vào số lùi.
3. Chỉnh góc máy và tấm chỉnh độ nghiêng theo tải và sóng.
4. Vượt sóng tàu: giảm tốc, đi chéo góc.
5. Cứu người rơi xuống nước: tiếp cận đúng phía, tắt máy khi đến gần.
6. Đọc phao tiêu báo hiệu luồng và áp dụng quy tắc tránh va.

Góc nhìn hôm nay

Du lịch biển đảo ở Việt Nam tăng mạnh, kéo theo số lượng cano tăng nhanh, và chất lượng an toàn không đồng đều giữa các đơn vị. Người đi cano có thể tự bảo vệ mình bằng vài việc đơn giản: chọn đơn vị đàng hoàng, mặc áo phao từ đầu, ngồi đúng chỗ, và đừng ngại nói "không" khi thấy biển xấu hay cano quá tải.

Trường hợp khẩn cấp trên nước, gọi 112 — số khẩn cấp tìm kiếm cứu nạn. Người muốn tìm hiểu quy định có thể tra Luật Giao thông đường thủy nội địa, Nghị định 48/2019/NĐ-CP và các thông tư về thuyền viên, người lái phương tiện trên cổng thông tin văn bản pháp luật, hoặc hỏi cảng vụ đường thủy nội địa ở địa phương.