Phượt bằng xe máy: chuẩn bị xe, đồ mang theo và kỹ năng đổ đèo

Phượt bằng xe máy an toàn bắt đầu từ một chiếc xe đã được kiểm tra kỹ, một lịch trình không quá sức (đường núi thường chỉ nên đi khoảng 150–250 km mỗi ngày), và kỹ năng đổ đèo bằng số thấp thay vì phanh liên tục. Đi ban ngày, nghỉ đều đặn, mang đủ đồ sửa chữa cơ bản và giấy tờ hợp lệ giúp tránh phần lớn sự cố. Đường dài không đòi hỏi tốc độ, nó đòi hỏi sức bền và sự tỉnh táo.

Chọn xe: xe nào hợp đường dài

Không có chiếc xe "đúng" duy nhất. Xe số, xe côn tay, xe tay ga đều đã chở người đi khắp Việt Nam. Điều quan trọng là hiểu điểm mạnh yếu của xe mình:

• Xe số: tiết kiệm, bền, sửa đâu cũng được, bánh 17 inch đi đường xấu ổn. Leo dốc dài chở nặng hơi đuối.
• Xe côn tay: khỏe, phanh động cơ tốt khi đổ đèo, kiểm soát tốt. Cần tay lái quen côn.
• Xe tay ga: thoải mái, cốp rộng. Phanh động cơ yếu nên đổ đèo dài phải rất cẩn thận; bánh nhỏ, gầm thấp kém ở đường đá.
• Xe phân khối lớn: mạnh, ổn định ở tốc độ cao, nhưng nặng, khó xoay xở ở đường hẹp, phụ tùng không dễ kiếm ở vùng xa.
• Xe máy điện: chỉ hợp tuyến ngắn có trạm sạc; vùng núi xa còn ít điểm sạc.

Lưu ý: xe máy không được đi vào đường cao tốc. Lập lộ trình phải theo quốc lộ, tỉnh lộ. Ở đèo Hải Vân, xe máy phải đi đường đèo vì không được qua hầm.

Kiểm tra xe trước khi đi

Một tuần trước chuyến đi nên đưa xe đi kiểm tra tổng thể, để còn thời gian chạy thử sau khi sửa. Danh sách tối thiểu:

Đồ mang theo

Giấy tờ

• Căn cước, bằng lái đúng hạng, giấy đăng ký xe, bảo hiểm trách nhiệm dân sự bắt buộc. Có thể dùng bản điện tử trên ứng dụng định danh điện tử nơi được chấp nhận, nhưng nên mang theo bản giấy khi đi vùng sóng yếu.
• Nếu đi xe mượn, xe thuê: giấy tờ hợp lệ của xe và liên lạc của chủ xe.

Đồ sửa chữa cơ bản

• Bộ cờ lê, tua vít nhỏ, mỏ lết; bugi dự phòng và tuýp tháo bugi.
• Bộ vá lốp không săm (nếu lốp không săm) và bơm tay hoặc bơm điện mini.
• Dây rút, băng keo điện, dây thép nhỏ.
• Dây curoa dự phòng (tay ga) hoặc mắt nối xích (xe số, côn tay) nếu đi vùng hẻo lánh.

Đồ bảo hộ và cá nhân

• Mũ bảo hiểm fullface hoặc 3/4 có kính, găng tay, áo khoác có giáp nếu có, giày cổ cao.
• Áo mưa bộ, túi chống nước cho điện thoại và giấy tờ.
• Túi sơ cứu nhỏ, thuốc cá nhân, nước uống.
• Sạc dự phòng, đèn pin.

Hành lý buộc chặt, cân đối hai bên, đặt thấp và gần trọng tâm xe. Hành lý chất cao làm xe chòng chành ở cua.

Kỹ năng đường đèo: phần quan trọng nhất

Lên dốc

Về số thấp trước khi vào dốc chứ không phải giữa dốc. Giữ ga đều. Ở khúc cua tay áo gắt, nhìn về phía lối ra của cua, không nhìn xuống vực.

Xuống dốc: dùng động cơ để phanh

Đây là kỹ năng cứu mạng. Xuống dốc dài, nếu chỉ dùng phanh, má phanh và đĩa nóng dần, hiệu quả phanh giảm, có thể mất phanh. Cách đúng:

• Xe số, côn tay: về số thấp (số 2 hoặc 3 tùy độ dốc) để động cơ ghìm tốc; dùng phanh ngắt quãng, cả trước lẫn sau, chỉ để bổ sung.
• Xe tay ga: giảm tốc sớm, phanh ngắt quãng nhịp nhàng, không bóp giữ liên tục; dốc dài thì dừng nghỉ cho phanh nguội.
• Không tắt máy thả dốc, không về số mo (số không) để "tiết kiệm xăng": xe mất phanh động cơ và người lái mất một phần khả năng kiểm soát.

Vào cua trên đèo

Giảm tốc trước cua, không phanh mạnh trong cua. Đi sát phần đường bên phải, không lấn làn ở cua khuất vì xe tải, xe khách ngược chiều có thể chiếm gần hết mặt đường. Bấm còi báo hiệu ở cua khuất. Coi chừng sỏi, cát, nước chảy qua đường ở chân taluy.

Thời tiết vùng núi

Sương mù dày có thể kéo xuống chỉ trong vài phút: bật đèn, giảm tốc mạnh, bám mép đường bên phải. Mưa lớn ở vùng núi kèm nguy cơ sạt lở: theo dõi dự báo, hỏi người dân địa phương về tình trạng đường, sẵn sàng hoãn một ngày.

Lập lịch trình: đừng tham đường

• Quãng đường mỗi ngày: đường bằng có thể đi xa hơn, nhưng đường núi nên giới hạn khoảng 150–250 km để còn sức tập trung.
• Không đi đêm ở đường núi: tầm nhìn kém, gia súc trên đường, xe tải đường dài.
• Nghỉ mỗi 1–1,5 giờ: dừng hẳn, uống nước, duỗi người. Buồn ngủ là dấu hiệu phải dừng ngay chứ không phải cố thêm.
• Đổ xăng khi còn nửa bình ở vùng núi; cây xăng có thể cách nhau rất xa.
• Báo lộ trình cho người thân, hẹn giờ liên lạc.

Những cung đường được nhiều người chọn

Một số tuyến quen thuộc với người đi xe máy, kèm điều cần lưu ý:

• Cao nguyên đá Đồng Văn và đèo Mã Pí Lèng (vùng Hà Giang cũ, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang): đường đèo dốc, cua gắt, xe khách du lịch đông vào mùa hoa.
• Các đèo Tây Bắc như Ô Quy Hồ, Pha Đin: đèo dài, sương mù dày theo mùa.
• Đèo Hải Vân: cảnh biển đẹp, mặt đường tốt, nhưng cua nhiều; xe máy không đi hầm.
• Đường ven biển miền Trung và Nam Trung Bộ: gió ngang mạnh ở đoạn trống trải, nắng gắt.
• Tây Nguyên: đường dài, mùa mưa có đoạn đất đỏ trơn.

Góc nhìn hôm nay: đi để về

Văn hóa phượt ở Việt Nam đã trưởng thành nhiều so với những năm đầu khi người ta chạy đua số km và tốc độ. Những nhóm đi lâu năm thường có quy tắc rõ ràng: không đi đêm đường núi, không uống rượu khi còn phải lái, người đi đầu và người đi cuối có kinh nghiệm, cả đoàn giữ khoảng cách và không lấn làn. Tôn trọng người dân địa phương, không xả rác ở điểm dừng chân, không phóng nhanh qua bản làng. Muốn học thêm, hãy tham gia các khóa lái xe an toàn có sân tập, hỏi kinh nghiệm từ các nhóm đi đường dài có tiếng, và chạy thử vài cung ngắn trước khi nhận một cung dài.