Điểm mù ô tô là gì và cách chỉnh gương chiếu hậu đúng để giảm điểm mù

Điểm mù là vùng quanh xe mà người lái không nhìn thấy qua kính lẫn gương, thường nằm chếch phía sau hai bên thân xe. Cách chỉnh gương giúp thu hẹp điểm mù nhiều nhất là xoay hai gương bên ra ngoài đến mức gần như không còn thấy thân xe mình, để gương bên nối tiếp gương giữa thay vì lặp lại cùng một hình ảnh. Dù chỉnh gương tốt đến đâu, trước khi chuyển làn vẫn phải quay đầu liếc qua vai.

Điểm mù nằm ở đâu

Một chiếc ô tô con có nhiều vùng khuất, không chỉ hai vùng hai bên hông:

Xe càng cao, cửa kính càng nhỏ, cột càng dày thì điểm mù càng lớn. Với xe tải và xe container, điểm mù lớn đến mức có thể che khuất trọn một chiếc ô tô con.

Cách chỉnh gương phổ biến nhưng chưa tối ưu

Nhiều người được dạy chỉnh gương bên sao cho thấy một phần thân xe mình chiếm khoảng một phần tư mặt gương, để "dễ định vị". Cách này có cái lý khi lùi xe hoặc đỗ sát lề. Nhưng khi đi đường, nó làm gương bên lặp lại một phần lớn những gì gương giữa đã thấy, tức là phía sau trực tiếp, và để trống vùng chếch sau hai bên.

Hậu quả: một chiếc xe máy hoặc ô tô đi chếch sau bạn biến mất khỏi gương giữa nhưng chưa xuất hiện trong gương bên. Đó chính là điểm mù kinh điển.

Cách chỉnh gương mở rộng (BGE)

Năm 1995, kỹ sư George Platzer trình bày tại Hiệp hội Kỹ sư Ô tô (SAE) một phương pháp chỉnh gương nhằm giảm điểm mù và giảm loá đèn từ xe phía sau, sau này hay được gọi là cách chỉnh BGE (blindzone and glare elimination). Ý tưởng: ba gương phải ghép thành một khung cảnh liền mạch, mỗi gương thấy một vùng riêng.

Các bước

1. Gương giữa trước: ngồi đúng tư thế lái, chỉnh để thấy trọn kính sau.
2. Gương trái: nghiêng đầu sang trái cho đến khi gần chạm kính cửa. Từ vị trí đó, chỉnh gương trái sao cho vừa thấy mép thân xe mình. Khi ngồi lại tư thế bình thường, thân xe sẽ biến mất khỏi gương.
3. Gương phải: nghiêng đầu sang phải đến khoảng giữa xe (ngang bệ tì tay). Chỉnh gương phải sao cho vừa thấy mép thân xe. Ngồi lại, thân xe biến mất.
4. Kiểm tra: nhờ người đi xe máy hoặc tìm một chiếc xe đang đỗ ở bãi; khi xe đó rời khỏi gương giữa, nó phải xuất hiện ngay trong gương bên, và khi bắt đầu rời gương bên, nó phải lọt vào tầm nhìn khoé mắt.

Ưu và nhược điểm

• Ưu: điểm mù chếch sau thu hẹp đáng kể; đèn pha xe phía sau ít chiếu thẳng vào mắt qua gương bên ban đêm.
• Nhược: thời gian đầu thấy lạ vì không còn mốc thân xe trong gương; khi lùi đỗ phải nghiêng gương xuống hoặc dùng chức năng gương tự cụp xuống khi vào số lùi nếu xe có.
• Phương pháp này không xoá hẳn điểm mù. Xe nhỏ như xe máy đi sát bên hông vẫn có thể lọt vào khe giữa gương và khoé mắt.

Gương cầu lồi và những con số trên gương

Gương bên phụ (phía ghế phụ) trên nhiều xe là gương cầu lồi, cho góc nhìn rộng hơn nhưng làm vật thể trông nhỏ và xa hơn thực tế. Xe bán ở Mỹ bắt buộc in dòng cảnh báo rằng vật thể trong gương gần hơn so với vẻ ngoài. Gương phía người lái thường phẳng hoặc chỉ cong nhẹ, một số xe có thêm dải cầu lồi ở mép ngoài.

Những miếng gương cầu lồi nhỏ bán ngoài chợ dán lên góc gương có tác dụng tương tự. Chúng hữu ích, nhưng hình ảnh trong đó rất nhỏ, khó ước khoảng cách và tốc độ; chỉ nên dùng như lời nhắc "có xe hay không".

Quay đầu kiểm tra: động tác không thể bỏ

Trước khi chuyển làn, nhập làn, tách khỏi lề hay mở cửa xe, trình tự an toàn là:

1. Nhìn gương giữa.
2. Nhìn gương bên phía muốn chuyển.
3. Bật xi nhan sớm.
4. Liếc nhanh qua vai về phía muốn chuyển, chỉ trong tích tắc, mắt quay lại phía trước ngay.
5. Chuyển làn từ từ, không cắt ngang.

Ở Việt Nam, bước 4 đặc biệt quan trọng vì xe máy di chuyển len lỏi, có thể chen vào điểm mù chỉ trong một hai giây kể từ lần bạn nhìn gương. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 yêu cầu người lái khi chuyển làn phải có tín hiệu báo trước và bảo đảm an toàn; quan sát đầy đủ là một phần của "bảo đảm an toàn" đó.

Điểm mù của xe lớn: ai không thấy ai

Xe tải, xe khách và container có những vùng khuất rất rộng: ngay trước đầu xe, dọc suốt hông phải, và phía sau đuôi. Một quy tắc thường được các cơ quan an toàn giao thông khuyên người đi đường: nếu bạn không nhìn thấy gương chiếu hậu của tài xế, tài xế không nhìn thấy bạn.

• Không đi song song lâu bên hông xe lớn, nhất là bên phải.
• Khi xe lớn rẽ, bánh sau đi theo quỹ đạo phía trong bánh trước (hiện tượng chênh lệch bán kính quay). Người đi xe máy, xe đạp đứng sát hông trong của xe đang rẽ có thể bị cuốn vào gầm. Đứng lùi xa khỏi góc rẽ.
• Không dừng sát đuôi xe lớn ở chỗ dốc; xe có thể trôi lùi một đoạn khi khởi hành.
• Vượt xe lớn thì vượt dứt khoát bên trái, không lững thững ngang thân xe.

Công nghệ hỗ trợ: tốt nhưng không thay mắt

Coi các hệ thống này là lớp bảo vệ thứ hai. Lớp đầu tiên vẫn là gương chỉnh đúng và cái liếc qua vai.

Góc nhìn hôm nay: năm phút làm ngay

• Sáng mai trước khi đi làm, chỉnh lại ghế và ba gương theo các bước ở trên. Mỗi người lái chung xe đều phải chỉnh lại theo dáng ngồi của mình.
• Đi vòng quanh xe một lần, ngồi vào ghế lái và thử xem một đứa trẻ cao một mét đứng ngay sau cốp có lọt vào tầm nhìn không. Kết quả thường làm người ta giật mình.
• Khi mở cửa xe ở lề đường, dùng tay xa cửa để mở (tay phải với cửa trái). Động tác này buộc thân người xoay lại, mắt tự nhìn ra phía sau. Ở Hà Lan, cách mở cửa này được dạy rộng rãi và hay được gọi là "Dutch reach".
• Lau sạch gương và camera trước mùa mưa, kiểm tra chức năng sấy gương nếu có.