Lái xe trời mưa an toàn cần ba việc: giảm tốc độ, nhân đôi khoảng cách với xe trước, và bật đèn chiếu gần để người khác thấy mình. Đường ướt làm lốp kém bám, quãng phanh dài ra, và ở tốc độ cao lốp có thể nổi trên lớp nước (trượt nước), khiến vô lăng nhẹ bẫng và xe mất lái. Mười lăm phút đầu cơn mưa thường trơn nhất vì nước trộn với dầu, bụi trên mặt đường.
Mưa lấy đi những gì của người lái
Trời mưa không chỉ làm đường trơn. Nó lấy đi cùng lúc ba thứ:
- Độ bám: lớp nước chen giữa lốp và mặt đường. Hệ số bám của đường nhựa ướt thấp hơn đường khô đáng kể, nên quãng phanh dài thêm và giới hạn vào cua đến sớm hơn.
- Tầm nhìn: mưa rơi, nước bắn từ xe trước, kính đọng hơi nước, gương chiếu hậu nhoè, ánh đèn loá trên mặt đường ướt ban đêm.
- Khả năng được nhìn thấy: xe màu xám, bạc, đen gần như hoà vào màn mưa nếu không bật đèn.
Bộ luật lái xe của Anh (Highway Code) khuyên khoảng cách với xe trước khi đường ướt ít nhất gấp đôi so với khi khô. Nguyên tắc này đơn giản và dễ nhớ, dùng tốt ở Việt Nam.
Mười lăm phút đầu cơn mưa
Sau nhiều ngày nắng, mặt đường tích một lớp dầu nhớt rơi vãi, bụi cao su lốp và bụi bẩn. Những hạt mưa đầu tiên chưa đủ rửa trôi lớp này mà trộn nó thành một màng nhờn. Đây là lúc nhiều người bị bất ngờ nhất: mưa còn nhỏ, tưởng chưa cần giảm tốc, nhưng mặt đường đã trơn hơn cả lúc mưa to.
Những chỗ cần đặc biệt cẩn thận ngay khi mưa bắt đầu: vạch sơn kẻ đường, nắp cống, mối nối cầu bằng thép, đường ray, mặt đường bê tông mài nhẵn ở hầm và cầu, đoạn gần trạm thu phí và bến xe nơi xe nặng đỗ nhiều.
Trượt nước: khi lốp không còn chạm đường
Gai lốp có nhiệm vụ rẽ nước sang hai bên để mặt cao su tiếp xúc được với đường. Khi xe chạy quá nhanh so với khả năng thoát nước, nước dồn lại trước lốp thành một nêm, nâng lốp lên. Lúc đó lốp lướt trên màng nước như ván trượt. Hiện tượng này gọi là trượt nước (aquaplaning hoặc hydroplaning).
Ba yếu tố quyết định
| Yếu tố | Ảnh hưởng |
|---|---|
| Tốc độ | Yếu tố lớn nhất. Ở đường có vũng nước, nguy cơ tăng rõ từ khoảng 70–80 km/h trở lên; lốp mòn có thể trượt ở tốc độ thấp hơn. |
| Độ sâu gai lốp | Lốp mới có rãnh sâu khoảng 7–8 mm. Vạch báo mòn (TWI) nằm trong rãnh ở độ cao 1,6 mm; mòn đến vạch là phải thay. Nhiều tổ chức an toàn khuyên thay sớm hơn, quanh 3 mm, nếu hay đi mưa. |
| Độ dày lớp nước | Vũng đọng, vệt lún bánh xe trên đường cũ, chỗ trũng dưới gầm cầu là nơi nước dày nhất. |
Dấu hiệu và cách xử lý
Dấu hiệu rõ nhất là vô lăng bỗng nhẹ bẫng, vòng tua máy có thể vọt lên như xe đang trượt ly hợp, tiếng lốp đổi khác. Khi đó:
- Không phanh gấp, không đánh lái mạnh. Lốp đang không bám, mọi lệnh mạnh sẽ được thực hiện đột ngột khi lốp chạm đường lại, dễ làm xe xoay.
- Nhả ga từ từ để xe tự giảm tốc.
- Giữ vô lăng thẳng theo hướng muốn đi. Nếu đuôi xe lệch, chỉnh lái nhẹ theo hướng đuôi trượt.
- Khi cảm thấy lốp bám lại (vô lăng nặng trở lại), mới phanh nhẹ nếu cần.
Không bật kiểm soát hành trình (cruise control) khi trời mưa. Nếu xe trượt nước, hệ thống có thể vẫn cố giữ tốc độ, làm tình huống khó kiểm soát hơn.
Đèn khi trời mưa: bật đèn gì, không bật đèn gì
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 quy định người lái phải bật đèn chiếu sáng khi trời tối (từ 18 giờ đến 6 giờ sáng hôm sau) và cả khi có sương mù, khói, bụi, trời mưa hoặc thời tiết xấu làm hạn chế tầm nhìn. Mục đích chính của đèn lúc này là để người khác thấy bạn.
| Loại đèn | Khi mưa |
|---|---|
| Đèn chiếu gần (cos) | Bật. Đây là đèn chính khi mưa, cả ban ngày. |
| Đèn chiếu xa (pha) | Hạn chế. Ánh sáng phản xạ từ hạt mưa làm loá chính bạn, và làm loá xe ngược chiều. |
| Đèn sương mù trước/sau | Dùng khi tầm nhìn thật sự kém; tắt khi mưa nhẹ vì đèn sương mù sau rất chói với xe phía sau. |
| Đèn khẩn cấp (hazard) | Chỉ bật khi xe dừng hoặc gặp sự cố. Bật khi đang chạy khiến xe sau không biết bạn chuyển làn hay rẽ, vì xi nhan bị lẫn. |
Thói quen bật đèn khẩn cấp khi chạy trong mưa khá phổ biến ở Việt Nam. Ý định tốt, nhưng nó làm mất tín hiệu xi nhan, thứ mà xe xung quanh cần nhất lúc tầm nhìn kém.
Kính, gạt mưa, điều hoà: những thứ hay bị quên
- Kính bị mờ hơi nước: bật điều hoà (nút A/C) và chế độ thổi kính lái; điều hoà làm khô không khí nhanh hơn chỉ quạt gió. Bật sấy kính sau.
- Chế độ gió: chuyển sang lấy gió ngoài khi kính mờ, vì gió trong cabin chứa hơi thở ẩm của người ngồi trong xe.
- Lưỡi gạt mưa bằng cao su lão hoá theo nắng; gạt để lại vệt hoặc kêu rít là đến lúc thay. Nhiều người thay mỗi năm một lần trước mùa mưa.
- Gương chiếu hậu: nhiều xe có sấy gương; nếu không, lau sạch trước khi đi và hạ kính một chút để quan sát khi cần.
Đường ngập: đừng đoán độ sâu
Mưa lớn ở các đô thị Việt Nam thường gây ngập cục bộ. Nguyên tắc chung khi gặp đoạn ngập:
- Nếu không thấy mép vỉa hè hoặc không biết nước sâu tới đâu, đừng đi vào. Quan sát xe khác đi qua để ước lượng, hoặc đổi đường.
- Nước vào cửa hút gió có thể làm động cơ hỏng nặng ngay lập tức (thuỷ kích). Vị trí cửa hút gió mỗi xe khác nhau; xem sách hướng dẫn để biết xe mình lội được bao sâu.
- Đi chậm, đều ga, số thấp, không dừng giữa chỗ ngập. Đi nhanh tạo sóng trước đầu xe, đẩy nước lên khoang máy và tạt vào người đi xe máy bên cạnh.
- Xe chết máy giữa nước thì không đề nổ lại; đề lại là cách nhanh nhất để biến hỏng nhẹ thành hỏng nặng.
- Qua chỗ ngập xong, rà phanh nhẹ vài lần ở tốc độ thấp để làm khô má phanh trước khi chạy tiếp.
- Không bao giờ lái qua dòng nước chảy xiết, tràn qua cầu, ngầm hay đường tràn. Dòng chảy chỉ cần sâu vài chục phân đã đủ đẩy trôi một chiếc ô tô.
Xe máy đi mưa: rủi ro gấp bội
Người đi xe máy không có lớp vỏ bảo vệ, chỉ có hai mảng lốp nhỏ. Mưa vừa làm trơn, vừa che mắt khi kính mũ bám nước. Những điều cơ bản:
- Mặc áo mưa bộ hoặc áo mưa có màu sáng, tránh loại áo cánh dơi dài trùm xuống bánh xe dễ cuốn vào nan, xích.
- Không nghiêng xe trên vạch sơn, nắp cống; giảm tốc trước khi đến chứ không phanh ngay trên đó.
- Không đi sát xe tải, xe khách; nước bắn và luồng gió từ xe lớn làm mất tầm nhìn đột ngột.
- Không trú mưa dưới gầm cầu vượt, trong hầm hoặc làn đường; đây là hành vi gây tai nạn liên hoàn nghiêm trọng.
Góc nhìn hôm nay: chuẩn bị trước mùa mưa
Mùa mưa ở miền Bắc và miền Nam thường rơi vào khoảng tháng 5 đến tháng 10, miền Trung mưa lớn dồn vào khoảng tháng 9 đến tháng 12. Trước mùa, một vòng kiểm tra đơn giản đáng giá hơn mọi kỹ năng xử lý sự cố:
- Kiểm tra gai lốp bằng vạch báo mòn; lốp đã cứng, nứt chân chim cũng nên thay dù gai còn.
- Thay lưỡi gạt mưa, đổ đầy nước rửa kính.
- Bật thử tất cả các đèn, kể cả đèn phanh và xi nhan sau.
- Thử điều hoà ở chế độ thổi kính.
- Xem trước dự báo thời tiết và bản đồ ngập trước chuyến đi xa; chuẩn bị tinh thần dừng nghỉ khi mưa quá to thay vì cố chạy.
Câu hỏi thường gặp
Lái xe trời mưa nên giữ khoảng cách bao nhiêu?
Nên giữ ít nhất gấp đôi khoảng cách khi đường khô. Nếu bạn quen quy tắc ba giây khi trời khô, trời mưa hãy giữ sáu giây trở lên. Mưa to, tầm nhìn kém thì càng phải xa hơn.
Trời mưa có nên bật đèn khẩn cấp khi đang chạy không?
Không nên. Đèn khẩn cấp khiến xe phía sau không phân biệt được bạn đang xin rẽ hay chuyển làn. Hãy bật đèn chiếu gần, chỉ bật đèn khẩn cấp khi xe dừng hoặc gặp sự cố.
Trượt nước là gì và xử lý ra sao?
Trượt nước là khi lốp nổi trên lớp nước, không còn chạm mặt đường, vô lăng nhẹ bẫng. Hãy nhả ga từ từ, giữ vô lăng thẳng, không phanh gấp và không đánh lái mạnh cho đến khi lốp bám lại.
Vì sao lúc mới mưa đường lại trơn nhất?
Mưa đầu trộn với lớp dầu nhớt, bụi cao su tích tụ trên mặt đường thành màng nhờn. Phải mưa một lúc lâu lớp này mới bị rửa trôi. Vì vậy cần giảm tốc ngay từ những hạt mưa đầu tiên.
Kính xe bị mờ khi mưa thì làm thế nào?
Bật điều hoà và chế độ thổi kính lái, chuyển sang lấy gió ngoài, bật sấy kính sau. Điều hoà hút ẩm nên làm trong kính nhanh hơn chỉ bật quạt. Lau sạch mặt trong kính định kỳ cũng giúp kính ít mờ hơn.
