Trên sỏi, tuyết và băng, tay đua rally cố tình cho xe trượt ngang vào cua vì ở mặt đường lỏng, bánh xe không thể bám như trên nhựa: xoay thân xe sớm giúp mũi xe hướng về lối ra trước khi tới đỉnh cua, để có thể tăng ga sớm hơn. Các kỹ thuật chính gồm chuyển trọng tâm bằng phanh, phanh bằng chân trái, đánh lái kiểu con lắc (Scandinavian flick) và dùng phanh tay ở cua kẹp tóc. Tất cả chỉ được thực hành trên đường đua kín hoặc sân tập có người hướng dẫn, không bao giờ trên đường giao thông.
Vì sao xe rally trượt ngang mà vẫn nhanh
Trên đường nhựa khô, lốp bám tốt, cách vào cua nhanh nhất là giữ xe gần như thẳng theo quỹ đạo, góc trượt của lốp rất nhỏ. Trượt ngang lúc đó là mất tốc độ.
Trên sỏi, lớp đá rời nằm như những viên bi dưới lốp. Trên tuyết và băng, hệ số bám giảm còn một phần nhỏ so với nhựa khô. Nếu tay đua cố bẻ lái như trên nhựa, bánh trước sẽ trượt thẳng ra ngoài, hiện tượng gọi là thiếu lái (understeer). Giải pháp của rally là để đuôi xe trượt ra trước, thân xe xoay hướng về lối ra, rồi dùng ga để giữ góc trượt và kéo xe đi.
Khi đã xoay xe sớm, tay đua có thể đạp ga từ rất sớm, trước cả đỉnh cua. Bánh xe vừa đẩy xe tiến lên vừa hất sỏi, xe ra khỏi cua với tốc độ cao hơn. Đó là lý do người ta nói lái rally là "lái bằng chân ga nhiều hơn bằng vô lăng".
Chuyển trọng tâm: nền tảng của mọi kỹ thuật
Mọi kỹ thuật trượt đều dựa trên một nguyên lý: lốp bám tốt hơn khi đè nặng xuống, bám kém hơn khi nhẹ đi.
- Phanh làm trọng lượng dồn về trước, bánh trước bám hơn, bánh sau nhẹ đi.
- Tăng ga làm trọng lượng dồn về sau, bánh sau bám hơn.
- Đánh lái làm trọng lượng dồn sang bên ngoài cua.
Tay đua rally điều khiển ba yếu tố này liên tục để quyết định bánh nào bám, bánh nào trượt, vào lúc nào. Một cú nhấp phanh nhẹ trước khi vào cua đủ để bánh sau nhẹ đi và đuôi xe bắt đầu xoay.
Những kỹ thuật kinh điển
Phanh bằng chân trái
Trên xe số sàn thông thường, chân trái để đạp côn. Xe rally hiện đại dùng hộp số tuần tự, gần như không cần côn khi đang chạy, nên chân trái được dành cho phanh. Tay đua có thể vừa giữ ga bằng chân phải vừa nhấp phanh bằng chân trái để chỉnh thăng bằng xe giữa cua, giữ turbo không bị tụt áp và giữ góc trượt ổn định.
Kỹ thuật này được các tay đua Bắc Âu phổ biến từ những năm 1960, khi họ lái xe dẫn động cầu trước như Saab và Mini trên đường tuyết. Ngày nay đây là kỹ năng bắt buộc của mọi tay đua rally.
Đánh lái con lắc (Scandinavian flick)
Trước một khúc cua phải, tay đua đánh lái nhẹ sang trái, làm trọng tâm xe dồn sang phải. Rồi bẻ nhanh sang phải: trọng lượng như con lắc vung ngược lại, đuôi xe văng ra ngoài, thân xe xoay vào cua. Kỹ thuật có tên gọi như vậy vì gắn với các tay đua Thụy Điển và Phần Lan, những người lớn lên trên đường tuyết.
Phanh tay ở cua kẹp tóc
Ở những khúc cua gần như quay đầu, góc quá gắt để xoay xe chỉ bằng chuyển trọng tâm. Tay đua kéo phanh tay thủy lực trong tích tắc để khoá bánh sau, đuôi xe quay quanh mũi xe, rồi thả ra và tăng ga. Xe rally có cần phanh tay đứng, thường cắt truyền động về bánh sau khi kéo để không làm chết máy hay hỏng hệ dẫn động.
Dựa vào mép đường
Trên đường tuyết, hai bên mép thường có gờ tuyết dày. Tay đua có thể cho bánh ngoài tì nhẹ vào gờ tuyết như một bức tường mềm để giữ xe trong cua. Kỹ thuật này đẹp nhưng nguy hiểm: dưới lớp tuyết có thể là đá hoặc cột mốc. Trên đường sỏi, tay đua cũng hay để bánh trong chạy vào rãnh bánh xe có sẵn ở mép trong cua, như chạy trên đường ray.
Mỗi mặt đường một cách lái
| Mặt đường | Độ bám | Cách lái đặc trưng | Lốp |
|---|---|---|---|
| Nhựa khô | Cao | Quỹ đạo sạch, ít trượt, phanh muộn | Lốp trơn hoặc rãnh nông, mâm lớn |
| Sỏi | Trung bình, thay đổi liên tục | Xoay xe sớm, giữ góc trượt bằng ga, tận dụng rãnh bánh xe | Lốp gai, thành lốp dày, mâm nhỏ hơn |
| Tuyết nén | Thấp | Trượt dài, dựa gờ tuyết, đánh lái con lắc | Lốp hẹp có đinh thép dài |
| Băng | Rất thấp | Thao tác cực mềm, mọi chuyển động phải từ từ | Lốp có đinh, chọn loại phù hợp với nhiệt độ |
| Bùn | Rất thấp, dính | Giữ đà, tránh dừng, chọn rãnh có đáy cứng | Lốp gai thô, thoát bùn tốt |
Ở Rally Thụy Điển, xe dùng lốp có hàng trăm đinh kim loại nhỏ cắm xuyên mặt lốp. Đinh cắm vào băng như móng vuốt, giúp xe chạy được trên một trăm km/h dù mặt đường trắng toàn băng tuyết. Trên băng thật trơn, tay đua kể rằng mọi thao tác phải mềm như lái trên dầu: một cú đạp ga hay đánh lái thô bạo là xe xoay vòng.
Dẫn động cầu trước, cầu sau, bốn bánh trượt khác nhau thế nào
- Cầu sau: dễ trượt đuôi nhất, chỉ cần ga là xoay xe. Bù lại khó giữ thẳng khi ra cua trên mặt trơn. Đây là kiểu xe rally thống trị trước khi có bốn bánh.
- Cầu trước: có xu hướng thiếu lái. Tay đua dùng phanh chân trái và nhả ga đột ngột để đuôi xe nhẹ đi mà xoay. Các hạng Rally4, Rally5 hiện nay là xe cầu trước.
- Bốn bánh: bám tốt nhất, tăng tốc mạnh trên mặt trơn. Từ khi Audi Quattro xuất hiện đầu thập niên 1980, xe bốn bánh gần như độc chiếm vị trí dẫn đầu ở rally thế giới. Xe Rally1 và Rally2 đều dẫn động bốn bánh.
Góc nhìn hôm nay: từ kỹ thuật đua đến kỹ năng lái an toàn
Những kỹ thuật trên chỉ đúng chỗ ở đường đua đã đóng, có lối thoát, có cứu hộ. Trên đường giao thông, cố tình làm xe trượt là hành vi nguy hiểm và vi phạm pháp luật; các hành vi như lạng lách, đánh võng, chạy quá tốc độ đều bị xử phạt, có thể bị tước giấy phép lái xe, và gây tai nạn thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Nhưng kiến thức về chuyển trọng tâm lại rất có ích cho người lái thường. Hiểu rằng phanh gấp giữa cua làm đuôi xe nhẹ đi, rằng mặt đường có cát, sỏi hay vệt dầu làm lốp mất bám, sẽ giúp bạn chủ động giảm tốc trước khi vào cua, đi thẳng lái khi phanh, và giữ khoảng cách xa hơn khi đường trơn. Nếu xe bắt đầu trượt đuôi, nguyên tắc chung là nhìn và đánh lái về hướng muốn đi, nhả ga nhẹ nhàng, không giật phanh.
Ai muốn trải nghiệm lái trên mặt trơn đúng cách có thể tìm các khoá học lái xe an toàn nâng cao hoặc trường lái thể thao tổ chức trên sân kín, có xe chuyên dụng và huấn luyện viên. Ở các nước Bắc Âu, nhiều trường dạy lái trên hồ đóng băng là chuyện bình thường; chính từ những sân tập như thế mà Phần Lan và Thụy Điển sản sinh ra hàng loạt nhà vô địch rally.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao xe rally lại trượt ngang khi vào cua?
Trên sỏi, tuyết và băng, lốp không bám đủ để vào cua như trên đường nhựa. Cho đuôi xe trượt ra giúp thân xe xoay sớm về hướng lối ra, tay đua có thể tăng ga sớm hơn và ra cua nhanh hơn so với cố bẻ lái theo kiểu thông thường.
Scandinavian flick là gì?
Đó là kỹ thuật đánh lái con lắc: trước khi vào cua, tay đua đánh lái ngược hướng cua một chút rồi bẻ nhanh về hướng cua. Trọng lượng xe vung qua lại như con lắc làm đuôi xe văng ra và thân xe xoay vào cua.
Phanh chân trái dùng để làm gì trong rally?
Phanh chân trái giúp tay đua vừa giữ ga vừa nhấp phanh để chỉnh thăng bằng xe, làm bánh sau nhẹ đi để xoay xe, và giữ áp suất turbo không bị tụt. Xe rally hiện đại dùng hộp số tuần tự nên chân trái không bận đạp côn.
Lốp xe rally chạy trên tuyết có gì đặc biệt?
Lốp tuyết của rally hẹp và có hàng trăm đinh kim loại nhỏ cắm xuyên mặt lốp. Đinh bám vào băng giúp xe chạy với tốc độ cao trên đường trắng tuyết, điều mà lốp thường không làm được.
Có nên tập drift trên đường vắng không?
Không. Cố tình làm xe trượt trên đường giao thông là nguy hiểm và vi phạm pháp luật, dù đường vắng đến đâu. Muốn tập thì tìm khoá học lái nâng cao trên sân kín, có huấn luyện viên và xe phù hợp.
