Group B là hạng xe đua của rally thế giới từ năm 1982 đến hết năm 1986, nổi tiếng vì luật lỏng cho phép các hãng chế tạo những chiếc xe cực mạnh, nhẹ, dẫn động bốn bánh với công suất được cho là vượt 500 mã lực ở giai đoạn cuối. Đây là thời kỳ rally nhanh và đông khán giả nhất, nhưng cũng là thời kỳ chết chóc nhất. Sau hai tai nạn thảm khốc ở Bồ Đào Nha và Corse năm 1986, cơ quan quản lý đã khai tử Group B.
Group B ra đời từ luật gì
Đầu thập niên 1980, cơ quan thể thao của FIA lúc đó là FISA sắp xếp lại các hạng xe đua. Group B là hạng dành cho xe "gran turismo" thi đấu, với điều kiện then chốt về homologation (công nhận kiểu xe): hãng chỉ cần sản xuất 200 chiếc bản đường phố trong một năm để xe được phép đua. Sau đó hãng còn được làm thêm một phiên bản "tiến hoá" chỉ với 20 chiếc.
Con số 200 rất nhỏ so với các hạng khác vốn đòi hàng nghìn xe. Kết quả là các hãng thiết kế một chiếc xe đua trước, rồi làm bản đường phố chỉ để đủ số lượng. Những chiếc như Peugeot 205 T16 hay Lancia Delta S4 bên ngoài trông giống xe phổ thông nhưng bên trong là xe đua thực thụ, máy đặt giữa, khung ống, thân bằng vật liệu composite.
Luật không đặt giới hạn công suất chặt chẽ, chỉ ràng buộc qua tỉ lệ trọng lượng theo dung tích động cơ. Các kỹ sư tha hồ dùng turbo, có khi kết hợp cả turbo lẫn máy nén (siêu nạp) như Lancia Delta S4, để tăng công suất.
Những cỗ máy làm nên huyền thoại
| Xe | Đặc điểm nổi bật |
|---|---|
| Audi Quattro, Sport Quattro S1 | Mang dẫn động bốn bánh vào rally đỉnh cao, máy năm xi-lanh tăng áp với tiếng nổ đặc trưng; bản S1 có cánh gió rất lớn |
| Lancia 037 | Dẫn động cầu sau, máy đặt giữa; giúp Lancia giành chức vô địch nhà sản xuất năm 1983, là chiếc cầu sau cuối cùng làm được điều này |
| Peugeot 205 T16 | Máy đặt giữa, bốn bánh, nhẹ và cân bằng; vô địch nhà sản xuất 1985 và 1986 |
| Lancia Delta S4 | Kết hợp turbo và máy nén, khắc phục độ trễ turbo; cực nhanh nhưng khó lái |
| Ford RS200 | Thiết kế riêng cho rally, máy đặt giữa, ra trận muộn năm 1986 |
| MG Metro 6R4 | Thân xe nhỏ của chiếc Metro phổ thông, máy V6 hút khí tự nhiên đặt giữa |
Audi Quattro thực ra đã đua từ năm 1981 theo luật cũ, trước khi Group B có hiệu lực, và ngay lập tức chứng minh rằng dẫn động bốn bánh là tương lai trên sỏi và tuyết. Các hãng còn lại phải chạy theo, và chính cuộc chạy đua ấy đẩy tốc độ lên mức không ai kiểm soát nổi.
Mốc thời gian 1982–1986
- 1982: Group B chính thức. Walter Röhrl (Đức) vô địch tay đua với chiếc Opel Ascona 400 cầu sau; Audi vô địch nhà sản xuất. Michèle Mouton (Pháp) cùng Audi về nhì chung cuộc, thành tích cao nhất của một phụ nữ trong lịch sử WRC.
- 1983: Hannu Mikkola (Phần Lan, Audi) vô địch tay đua; Lancia với chiếc 037 cầu sau giành chức nhà sản xuất trước Audi bốn bánh.
- 1984: Stig Blomqvist (Thụy Điển, Audi) vô địch. Cuối mùa, Peugeot 205 T16 ra mắt và thắng ngay một số vòng.
- 1985: Timo Salonen (Phần Lan, Peugeot) vô địch. Attilio Bettega (Ý) tử nạn tại Tour de Corse với chiếc Lancia 037. Ari Vatanen bị thương rất nặng trong tai nạn tại Rally Argentina.
- 1986: Juha Kankkunen (Phần Lan, Peugeot) vô địch, trong mùa giải đánh dấu sự kết thúc của Group B.
Năm 1986: hai tai nạn khép lại một thời kỳ
Rally Bồ Đào Nha
Khán giả Group B nổi tiếng vì đứng sát đường, có khi đứng ngay giữa đường và chỉ dạt ra khi xe lao tới, để rồi khép lại phía sau đuôi xe. Tháng 3 năm 1986, ở Rally Bồ Đào Nha, tay đua Joaquim Santos lái chiếc Ford RS200 mất lái khi cố tránh nhóm khán giả trên đường và lao vào đám đông. Ba người chết, hơn ba mươi người bị thương. Các đội đua nhà máy hàng đầu đồng loạt rút khỏi giải sau tai nạn đó.
Tour de Corse
Ngày 2 tháng 5 năm 1986, tại Tour de Corse (đảo Corse, Pháp), Henri Toivonen (Phần Lan) và co-driver người Mỹ gốc Ý Sergio Cresto lao khỏi đường trên chiếc Lancia Delta S4. Chiếc xe rơi xuống sườn dốc và bốc cháy, cả hai tử nạn. Toivonen khi đó đang dẫn đầu cuộc đua và được xem là ứng viên vô địch.
Ngay sau tai nạn này, FISA tuyên bố Group B sẽ bị cấm từ mùa 1987. Kế hoạch về một hạng Group S còn mạnh hơn cũng bị huỷ. Rally thế giới chuyển sang Group A, đòi hỏi số lượng xe sản xuất lớn hơn nhiều, nên xe đua phải gần với xe thương mại hơn.
Vì sao Group B nguy hiểm đến vậy
- Công suất vượt xa khung gầm và lốp: xe nhẹ, tăng tốc dữ dội trên đường sỏi hẹp, trong khi công nghệ lốp và hệ thống treo chưa theo kịp.
- Bình nhiên liệu và vật liệu: thân xe nhẹ, vật liệu composite và bình nhiên liệu ở vị trí dễ tổn thương khiến xe dễ bốc cháy khi va chạm mạnh.
- Đường đua không thay đổi kịp: những chặng được thiết kế cho xe chậm hơn nhiều, không có lối thoát, cây và vực sát mép đường.
- Khán giả không được kiểm soát: hàng chục nghìn người đứng sát đường, không có hàng rào, ban tổ chức không đủ người và quy định để giữ khoảng cách.
Nhiều tay đua thời đó sau này nói rằng họ không còn đủ thời gian để phản ứng: xe lao đến khúc cua tiếp theo nhanh hơn khả năng xử lý của con người.
Di sản: điều Group B để lại cho rally
Group B để lại hai di sản trái chiều. Về kỹ thuật, nó đẩy dẫn động bốn bánh, turbo, khí động học và vật liệu nhẹ vào xe đua, rồi từ đó dần vào xe thương mại. Những chiếc như Audi Quattro hay Peugeot 205 có bản đường phố trở thành món đồ sưu tầm giá rất cao.
Về an toàn, Group B là bài học đắt giá nhất của rally. Sau năm 1986, cách tổ chức thay đổi căn bản: quy định khu vực khán giả, lực lượng điều phối, xe chạy trước để kiểm tra, bình nhiên liệu an toàn, khung chống lật chặt chẽ hơn, quần áo chống cháy, sau này là thiết bị bảo vệ đầu cổ. Những thứ ngày nay được coi là đương nhiên ở mỗi chặng rally đều có phần ra đời từ những năm ấy.
Năm 1988, Michèle Mouton cùng Fredrik Johnsson lập ra Race of Champions để tưởng nhớ Henri Toivonen, một sự kiện đến nay vẫn tổ chức, nơi các tay đua rally và đua trường đua so tài trên cùng những chiếc xe.
Góc nhìn hôm nay: tìm hiểu Group B ở đâu
Group B là đề tài của nhiều phim tài liệu và sách, phần lớn bằng tiếng Anh. Những đoạn phim lưu trữ của các vòng đua 1984–1986, đặc biệt Bồ Đào Nha và Corse, cho thấy rõ cảnh khán giả đứng giữa đường, thứ mà ngày nay không ban tổ chức nào chấp nhận. Một số bảo tàng ô tô ở châu Âu, đặc biệt bảo tàng của các hãng Audi, Peugeot và Lancia, trưng bày xe Group B nguyên bản.
Khi xem lại, nên nhớ rằng sự hào hứng của thời kỳ này được trả bằng mạng người. Bài học không phải "ngày xưa mới là rally thật", mà là tốc độ chỉ có ý nghĩa khi những người xung quanh được bảo vệ.
Câu hỏi thường gặp
Group B trong rally là gì?
Group B là hạng xe đua rally thế giới từ năm 1982 đến 1986. Luật chỉ đòi sản xuất 200 xe đường phố để được công nhận và không giới hạn công suất chặt, nên các hãng tạo ra những chiếc xe cực mạnh, nhẹ, phần lớn dẫn động bốn bánh.
Vì sao Group B bị cấm?
Năm 1986 có hai tai nạn nghiêm trọng: xe lao vào khán giả ở Rally Bồ Đào Nha làm ba người chết, và Henri Toivonen cùng Sergio Cresto tử nạn ở Tour de Corse. FISA tuyên bố cấm Group B từ năm 1987 vì xe đã quá nhanh so với khả năng bảo đảm an toàn.
Xe Group B mạnh bao nhiêu mã lực?
Những chiếc cuối cùng như Lancia Delta S4 hay Audi Sport Quattro S1 được cho là vượt 500 mã lực ở cấu hình đua, dù các hãng hiếm khi công bố con số chính thức. Với trọng lượng chỉ khoảng một tấn, chúng tăng tốc nhanh ngang xe đua trường đua cùng thời.
Ai vô địch rally thế giới thời Group B?
Các nhà vô địch tay đua gồm Walter Röhrl (1982), Hannu Mikkola (1983), Stig Blomqvist (1984), Timo Salonen (1985) và Juha Kankkunen (1986). Ở giải nhà sản xuất, Audi, Lancia và Peugeot chia nhau các danh hiệu.
Group A khác Group B thế nào?
Group A thay thế Group B từ năm 1987, đòi hỏi số xe sản xuất thương mại lớn hơn nhiều, nên xe đua phải dựa trên mẫu xe bán ra thị trường. Xe chậm hơn, an toàn hơn và gần với xe người ta lái ngoài đường hơn.
