Lái xe đường cao tốc an toàn gồm ba kỹ năng chính: nhập làn bằng cách tăng tốc trên làn tăng tốc cho bằng dòng xe rồi mới chen vào, vượt xe bên trái và trở lại làn khi đã thấy trọn xe bị vượt trong gương, và khi gặp sự cố thì đưa xe vào làn dừng khẩn cấp, bật đèn, đặt cảnh báo, đưa người ra sau hộ lan. Trên cao tốc, luật cấm lùi xe, quay đầu, dừng đỗ tuỳ tiện và chạy dưới tốc độ tối thiểu.
Cao tốc khác quốc lộ ở đâu
Đường cao tốc được thiết kế cho xe chạy nhanh liên tục: không có giao cắt cùng mức, xe vào ra qua nút giao, hai chiều tách biệt. Chính vì chạy nhanh và đều nên sai sót nhỏ cũng có hậu quả lớn: chênh lệch tốc độ giữa xe dừng và xe đang chạy có thể hơn trăm km/h.
| Điểm | Quốc lộ thông thường | Đường cao tốc |
|---|---|---|
| Phương tiện | Đủ loại, cả xe máy, xe thô sơ | Không dành cho người đi bộ, xe thô sơ, xe máy và xe chuyên dùng chạy chậm |
| Tốc độ | Theo loại đường, khu dân cư | Có tốc độ tối đa và tốc độ tối thiểu ghi trên biển |
| Giao cắt | Ngã ba, ngã tư cùng mức | Nút giao khác mức, làn tăng tốc và giảm tốc |
| Dừng đỗ | Được ở nơi không cấm | Chỉ ở nơi quy định; sự cố mới vào làn dừng khẩn cấp |
Theo Thông tư 38/2024/TT-BGTVT, tốc độ khai thác tối đa trên cao tốc không vượt quá 120 km/h; tốc độ thực tế từng tuyến, từng đoạn ghi trên biển báo và có thể thấp hơn nhiều. Ở Việt Nam, nhiều tuyến cao tốc phân kỳ chỉ có hai làn xe, hai chiều không có dải phân cách cứng, giới hạn tốc độ thấp hơn và cấm vượt ở nhiều đoạn. Đọc kỹ biển ngay khi vào tuyến.
Nhập làn: tăng tốc rồi mới chen
Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 quy định khi vào cao tốc, người lái phải có tín hiệu xin vào, nhường đường cho xe đang chạy trên cao tốc, quan sát xe phía sau bên trái và chỉ nhập vào làn sát bên phải khi đủ khoảng cách an toàn; nếu có làn tăng tốc thì phải chạy trên làn đó trước khi chuyển sang làn chính.
Từng bước
- Trên nhánh dẫn: đọc biển tốc độ của nhánh, nhiều nhánh có cua gắt.
- Vào làn tăng tốc: bật xi nhan trái. Tăng tốc dứt khoát để đạt tốc độ gần bằng dòng xe trên làn phải. Nhập làn ở 50 km/h vào dòng xe 90 km/h buộc xe phía sau phanh gấp.
- Quan sát: nhìn gương trái, liếc qua vai trái để kiểm tra điểm mù, tìm một khe trống đủ rộng.
- Nhập làn: chuyển làn mượt, không cắt chéo. Sau khi vào làn, tắt xi nhan và lập lại khoảng cách an toàn với xe trước.
- Nếu không có khe: điều chỉnh tốc độ trên làn tăng tốc để tìm khe. Chỉ dừng lại ở cuối làn tăng tốc khi buộc phải, vì nhập làn từ trạng thái đứng yên rất nguy hiểm.
Khi bạn là xe đang chạy trên cao tốc
Thấy xe đang nhập làn từ bên phải, nếu làn trái trống và an toàn, chuyển sang trái nhường chỗ. Nếu không, giữ tốc độ đều để người nhập làn đoán được, không tăng tốc chặn khe.
Chọn làn và giữ làn
- Đi đúng làn theo biển và vạch. Nhiều tuyến cao tốc ở Việt Nam có biển quy định tốc độ riêng cho từng làn; làn trái thường có tốc độ tối thiểu cao hơn.
- Xe chạy chậm hơn đi về bên phải, nhường làn trái cho xe vượt. Chạy chậm mãi ở làn trái buộc người khác vượt phải, tạo xung đột.
- Không chạy trên làn dừng khẩn cấp và phần lề đường, kể cả khi kẹt xe. Đó là lối đi của xe cứu thương, cứu hoả, cứu hộ.
- Chuyển làn từng làn một, mỗi lần đều xi nhan và kiểm tra điểm mù. Cắt chéo qua nhiều làn một lúc để kịp lối ra là kiểu tai nạn hay gặp ở nút giao.
- Giữ khoảng cách tối thiểu theo Thông tư 38/2024: 70 m ở tốc độ trên 80 đến 100 km/h, 100 m ở trên 100 đến 120 km/h khi đường khô.
Vượt xe trên cao tốc
- Kiểm tra phía trước: đoạn đường đủ dài, không có biển cấm vượt, xe phía trước không có ý định chuyển làn.
- Kiểm tra phía sau: gương giữa, gương trái, liếc qua vai. Xe trên làn trái có thể đang đến với tốc độ cao hơn bạn nghĩ.
- Bật xi nhan trái, chuyển làn, tăng tốc dứt khoát.
- Không đi lững thững song song với xe bị vượt, nhất là xe tải, xe khách.
- Trở lại làn phải khi thấy toàn bộ đầu xe bị vượt trong gương giữa, bật xi nhan phải.
Không vượt bên phải trừ các trường hợp luật cho phép, ví dụ xe phía trước đã có tín hiệu rẽ trái hoặc đang rẽ trái. Trên cao tốc phân kỳ hai làn hai chiều, tuyệt đối không vượt ở đoạn có vạch liền hoặc biển cấm; nhiều vụ tai nạn đối đầu nghiêm trọng xảy ra khi người lái coi đó như một cao tốc bốn làn.
Ra khỏi cao tốc
- Theo dõi biển báo lối ra từ sớm; thường có biển báo trước ở các khoảng cách vài km và vài trăm mét.
- Chuyển dần sang làn phải, từng làn một.
- Vào làn giảm tốc rồi mới phanh. Phanh mạnh trên làn chính để vào lối ra là cách tạo va chạm từ phía sau.
- Lỡ lối ra thì đi tiếp đến lối ra sau. Không lùi, không quay đầu, không cắt qua vạch chia dòng; đây là các hành vi bị cấm và rất nguy hiểm.
- Sau một đoạn dài chạy nhanh, mắt quen tốc độ cao nên 60 km/h trên nhánh ra cảm giác như rất chậm. Nhìn đồng hồ thay vì tin cảm giác.
Dừng khẩn cấp: làm đúng thứ tự
Luật chỉ cho phép dừng, đỗ trên cao tốc ở nơi quy định. Khi xe gặp sự cố buộc phải dừng, người lái phải đưa xe vào làn dừng khẩn cấp; nếu không vào được thì phải báo hiệu để xe khác nhận biết.
- Ngay khi thấy sự cố: bật đèn khẩn cấp, xi nhan phải, giảm tốc từ từ.
- Đưa xe vào làn dừng khẩn cấp, càng sát bên phải càng tốt. Nếu xe còn chạy được và có điểm dừng nghỉ hoặc lối ra gần, cố gắng đến đó.
- Đưa mọi người ra khỏi xe qua cửa phía phải, đứng phía sau hộ lan hoặc trên taluy, cách xa xe. Ngồi lại trong xe hoặc đứng giữa xe và dòng xe là vị trí nguy hiểm nhất.
- Đặt cảnh báo (tam giác phản quang) phía sau xe ở khoảng cách đủ xa để xe sau kịp nhận ra và chuyển làn. Đi bộ sát hộ lan, mặc áo phản quang nếu có. Nếu thấy việc đi bộ ra đặt cảnh báo quá nguy hiểm vì dòng xe dày và nhanh, ưu tiên an toàn của người.
- Gọi cứu hộ: số điện thoại đường dây nóng của tuyến thường in trên biển báo dọc đường và ở trạm thu phí. Lưu sẵn trước chuyến đi.
Những việc không làm
- Không tự thay lốp ở phía bánh sát làn chạy. Chờ cứu hộ an toàn hơn.
- Không đi bộ băng qua cao tốc.
- Không dừng trên làn dừng khẩn cấp để nghe điện thoại, nghỉ ngơi, chụp ảnh hay đi vệ sinh. Dùng trạm dừng nghỉ.
Những rủi ro riêng của cao tốc
| Rủi ro | Vì sao | Phòng tránh |
|---|---|---|
| Mất cảm giác tốc độ | Đường thẳng, đều, ít mốc so sánh | Nhìn đồng hồ định kỳ, dùng kiểm soát hành trình khi đường khô |
| Ngủ gật, "thôi miên đường" | Cảnh vật lặp lại, tiếng động đều | Nghỉ ở trạm dừng sau khoảng hai giờ, không cố chạy khi buồn ngủ |
| Nổ lốp | Lốp non hơi chạy lâu ở tốc độ cao | Kiểm tra áp suất trước chuyến đi; chở nặng thì bơm theo mức tải nặng |
| Tai nạn dồn toa | Bám sát, phanh dây chuyền | Giữ khoảng cách, nhìn xa qua vài xe phía trước |
| Vật rơi trên đường | Hàng hoá rơi từ xe tải, mảnh lốp | Giữ khoảng cách để có thời gian né; không đánh lái gấp ở tốc độ cao |
| Hết nhiên liệu, hết pin | Trạm xăng, trạm sạc thưa | Kiểm tra trạm trên lộ trình, đổ đầy trước khi vào tuyến dài |
Góc nhìn hôm nay: chuẩn bị trước lần đầu đi cao tốc
- Xem trước lộ trình trên bản đồ: các nút giao, trạm dừng nghỉ, trạm thu phí, tuyến có đoạn hai làn hay không.
- Dán thẻ thu phí không dừng và kiểm tra tài khoản còn tiền; dừng đột ngột ở làn thu phí tự động vì lỗi thẻ gây ùn ứ và va chạm.
- Kiểm tra lốp, nước làm mát, đèn, gạt mưa; mang tam giác phản quang và áo phản quang.
- Lần đầu nên đi ban ngày, lúc vắng, có người quen đường đi cùng. Tập nhập làn và ra làn vài lần để quen cảm giác tăng tốc dứt khoát.
- Nếu chưa tự tin chạy nhanh, giữ làn phải ở tốc độ không thấp hơn tốc độ tối thiểu ghi trên biển.
Câu hỏi thường gặp
Nhập làn cao tốc thế nào cho đúng?
Bật xi nhan trái, chạy trên làn tăng tốc và tăng tốc gần bằng tốc độ dòng xe, quan sát gương trái và điểm mù, rồi nhập vào làn sát bên phải khi đủ khoảng cách. Luật yêu cầu nhường đường cho xe đang chạy trên cao tốc.
Xe máy có được đi vào đường cao tốc không?
Không. Đường cao tốc ở Việt Nam không dành cho người đi bộ, xe thô sơ, xe máy và các loại xe chuyên dùng chạy chậm. Người điều khiển xe máy đi vào cao tốc bị xử phạt và gặp nguy hiểm lớn.
Lỡ lối ra trên cao tốc thì làm sao?
Đi tiếp đến lối ra kế tiếp rồi quay lại. Luật cấm lùi xe và quay đầu xe trên đường cao tốc, và việc này rất dễ gây tai nạn nghiêm trọng vì xe phía sau chạy nhanh.
Xe hỏng trên cao tốc phải làm gì?
Bật đèn khẩn cấp, đưa xe vào làn dừng khẩn cấp sát bên phải, đưa mọi người ra khỏi xe đứng sau hộ lan, đặt tam giác cảnh báo đủ xa phía sau và gọi đường dây nóng của tuyến. Không ngồi lại trong xe và không đứng giữa xe với dòng xe.
Tốc độ tối đa trên cao tốc Việt Nam là bao nhiêu?
Theo Thông tư 38/2024/TT-BGTVT, tốc độ khai thác tối đa trên cao tốc không vượt quá 120 km/h. Tốc độ thực tế của từng tuyến, từng làn ghi trên biển báo và nhiều tuyến thấp hơn mức này, nhất là các tuyến chỉ có hai làn xe.
