Mad Max: Fury Road quay thế nào: xe thật, sa mạc Namib và 6 giải Oscar

Mad Max: Fury Road (2015) được quay gần như toàn bộ bằng xe thật chạy thật trên sa mạc Namib ở Namibia, với đội đóng thế đu bám trên những cỗ xe đang lao đi. Kỹ xảo số vẫn có, nhưng chủ yếu dùng để xoá dây cáp, thay bầu trời, ghép bão cát và xoá cánh tay trái của Charlize Theron, chứ không thay thế cảnh hành động. Kết quả là một bộ phim gần như là một cuộc rượt đuổi dài hai tiếng, đoạt 6 giải Oscar.

Từ Mad Max 1979 đến Fury Road

George Miller, bác sĩ cấp cứu người Úc chuyển sang làm phim, ra mắt Mad Max năm 1979 với kinh phí rất nhỏ. Tiếp theo là Mad Max 2: The Road Warrior (1981) và Mad Max Beyond Thunderdome (1985). Cả ba phim đều do Mel Gibson đóng chính, và phần hai đặc biệt nổi tiếng vì màn rượt xe bồn ở cuối phim.

Fury Road được Miller ấp ủ từ cuối thập niên 1990 nhưng lỡ hẹn nhiều lần vì tài chính và nhiều trở ngại khác. Khi máy quay chính thức chạy vào giữa năm 2012, vai Max đã về tay Tom Hardy, còn Charlize Theron đóng Furiosa, nữ chỉ huy lái cỗ xe chiến War Rig chở năm người vợ của bạo chúa Immortan Joe chạy trốn.

Một câu chuyện kể bằng chuyển động

Cốt truyện đơn giản tới mức tóm được trong hai câu: chạy đi, rồi chạy về. Nhưng chính sự đơn giản đó cho phép bộ phim dồn gần hết thời lượng vào hành động mà người xem vẫn không lạc. Miller nói nhiều lần rằng ông muốn làm một bộ phim mà khán giả ở bất cứ nước nào cũng hiểu được kể cả khi không có phụ đề.

Kịch bản bằng tranh thay cho chữ

Thay vì kịch bản chữ theo kiểu thường lệ, Miller cùng các hoạ sĩ, trong đó có hoạ sĩ truyện tranh Brendan McCarthy, vẽ khoảng 3.500 khung phân cảnh. Mỗi cảnh hành động được định hình trên giấy từ trước: xe nào ở đâu, ai nhảy từ đâu sang đâu, máy quay nhìn từ góc nào.

Lý do rất thực tế. Quay rượt đuổi giữa sa mạc với hàng chục xe chạy cùng lúc thì không thể ứng biến. Một lần làm lại có thể tốn nửa ngày để đưa đoàn xe về vạch xuất phát, xoá vết bánh trên cát và dựng lại máy quay. Bản phân cảnh là thứ giữ cho hàng trăm người cùng nhìn một hướng.

Vì sao lại là Namibia

Ban đầu đoàn phim định quay ở vùng Broken Hill, bang New South Wales của Úc, nơi từng quay Mad Max 2. Nhưng những trận mưa lớn hiếm thấy làm sa mạc nở hoa và phủ cỏ xanh, phá hỏng hình ảnh đất chết mà bộ phim cần. Đoàn chuyển sang sa mạc Namib, gần thị trấn ven biển Swakopmund của Namibia.

Việc quay kéo dài khoảng 120 ngày, từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2012, sau đó có thêm một đợt quay bổ sung ở Sydney năm 2013. Cát mịn, gió mạnh, nắng gắt, nhiệt độ chênh lệch lớn giữa ngày và đêm làm xe hỏng liên tục. Đội cơ khí phải sửa xe ngay tại chỗ mỗi đêm.

Đoàn xe chạy được thật

Nhà thiết kế sản xuất Colin Gibson phụ trách cả một đoàn xe. Mỗi chiếc đều phải chạy được, chịu được nhiều ngày lao trên cát và mang theo người đóng thế. Một vài chiếc tiêu biểu:

Chiếc Doof Wagon chở nhân vật Doof Warrior, do nhạc sĩ người Úc iOTA đóng. Cây đàn điện hai cần của anh phun được lửa thật. Nhân vật này không có thoại nhưng là hình ảnh được nhớ nhất của cả phim: chiến tranh có người đánh trống trận, và ở đây trống trận là một dàn loa.

Đóng thế: người đu trên cột và nhảy giữa hai xe

Đội đóng thế do Guy Norris điều phối. Norris từng làm đóng thế trong Mad Max 2 hồi 1981, nên ông vừa có kinh nghiệm thời xưa vừa nắm công nghệ an toàn mới.

Polecats

Những chiến binh đu trên cây cột dài gắn vào xe, lắc qua lắc lại để chộp người từ xe bên cạnh, được gọi là "Polecats". Họ là những nghệ sĩ có nền tảng xiếc và nhào lộn, đeo dây an toàn nối với cột. Cột uốn được, nên chuyển động có độ đàn hồi tự nhiên mà kỹ xảo khó tái tạo.

Dây cáp và lưới an toàn

Trong rất nhiều pha nhảy từ xe này sang xe khác, người đóng thế được móc vào hệ thống dây cáp. Dây sau đó bị xoá bằng kỹ xảo số. Đó là kiểu dùng máy tính để làm cảnh thật an toàn hơn, chứ không phải để tạo cảnh giả.

Charlize Theron và Tom Hardy tự thực hiện một phần cảnh trên War Rig khi xe đang chạy, nhưng những cú nhảy nguy hiểm nhất do người đóng thế đảm nhận.

Máy quay: cánh tay trên nóc xe và cách đặt hình ở giữa

Nhà quay phim John Seale, khi đó đã nghỉ hưu, được Miller mời quay lại. Công cụ chủ lực là "Edge Arm": một cánh tay máy quay điều khiển từ xa gắn trên nóc một chiếc xe chuyên dụng. Chiếc xe chạy song song với đoàn xe diễn, cánh tay vươn ra, lượn quanh, hạ thấp sát mặt cát, trong khi người vận hành ngồi trong xe điều khiển góc máy.

Ngoài ra là hàng loạt máy quay nhỏ gắn khắp nơi trên xe, sẵn sàng bị phá hỏng trong các cú va chạm.

Đặt tâm điểm ở giữa khung hình

Miller và Seale cố ý giữ điểm nhấn của gần như mọi cảnh ở chính giữa khung hình. Khi phim cắt nhanh, mắt khán giả không phải lia đi tìm nhân vật sau mỗi cú cắt, mà vẫn nhìn đúng chỗ cũ. Nhờ vậy phim cắt rất nhanh mà người xem không thấy rối.

Thay đổi tốc độ khung hình

Một số cảnh được quay với tốc độ khung hình thấp hơn chuẩn rồi chiếu ở tốc độ chuẩn, làm chuyển động nhanh và giật hơn một chút. Đây là kỹ thuật cũ của phim câm và phim hành động thập niên 1970, Miller dùng lại có chủ đích.

Dựng phim: 6 giải Oscar và hàng trăm giờ tư liệu

Người dựng phim là Margaret Sixel, vợ của George Miller. Theo các bài phỏng vấn, bà phải xử lý khoảng 480 giờ tư liệu, và bản phim cuối có khoảng 2.700 cảnh quay. Bà giành giải Oscar Dựng phim xuất sắc nhất.

Fury Road nhận 10 đề cử Oscar và thắng 6 giải, đều ở các hạng mục kỹ thuật: thiết kế phục trang, dựng phim, hoá trang và làm tóc, thiết kế sản xuất, biên tập âm thanh, hoà âm. Nhạc phim do Tom Holkenborg (Junkie XL) soạn, nặng trống và dây, đóng vai trò như động cơ thứ hai của cuộc rượt.

Màu sắc đảo ngược

Phim hậu tận thế trước đó thường dùng màu xám bạc. Fury Road làm ngược lại: sa mạc cam cháy, bầu trời xanh rực, cảnh đêm phủ màu xanh lam đậm. Cảnh đêm thật ra được quay ban ngày rồi chỉnh màu. Năm 2016 Miller ra mắt bản "Black & Chrome" đen trắng, cho thấy bộ phim vẫn đứng vững khi bỏ hết màu.

Kỹ xảo số dùng vào đâu

Fury Road thường được gọi là phim "không dùng CGI", nhưng điều đó không đúng. Phim có khoảng hai nghìn cảnh được xử lý kỹ xảo. Phần lớn là những việc khán giả không nhận ra:

• Xoá dây cáp an toàn, xe đỡ và máy quay lọt vào hình.
• Thay hoặc làm đậm bầu trời.
• Dựng cơn bão cát khổng lồ trên nền cảnh quay thật.
• Xoá cánh tay trái của Charlize Theron, vốn được bọc vải xanh khi quay, để tạo hình Furiosa cụt tay.
• Mở rộng phông nền như hẻm núi và thành trì Citadel.

Điểm quyết định là chuyển động của xe, của người, của bụi đều có thật. Kỹ xảo chỉ chồng thêm, không thay thế.

Góc nhìn hôm nay: xem lại Fury Road thế nào

Năm 2024 Miller ra mắt Furiosa: A Mad Max Saga, kể thời trẻ của Furiosa, do Anya Taylor-Joy đóng. Xem Furiosa trước rồi xem lại Fury Road sẽ thấy nhiều chi tiết cũ có thêm nghĩa.

• Xem một lần bình thường, lần thứ hai chỉ chú ý giữa khung hình, bạn sẽ thấy cách Miller dẫn mắt.
• Thử xem bản Black & Chrome nếu tìm được: nó làm rõ bố cục và chuyển động.
• Tìm đọc các phỏng vấn của Margaret Sixel và John Seale về quá trình làm phim, hoặc xem phim tài liệu hậu trường đi kèm bản phát hành tại gia.

Bài học lớn nhất của Fury Road với người làm phim là chuẩn bị. 3.500 khung tranh và nhiều năm thiết kế đã cho phép quay một thứ trông như hỗn loạn nhưng thật ra được tính từng mét.