Thành Long và cảnh rượt đuổi phim hành động Hồng Kông thập niên 1980

Cảnh rượt đuổi của Thành Long khác Hollywood ở chỗ người ta thấy rõ chính anh đang làm pha nguy hiểm: treo người sau xe buýt, trượt cột đèn từ tầng cao, nhảy từ mái nhà xuống. Phim hành động Hồng Kông thập niên 1980 và 1990 quay rượt đuổi bằng thân thể, ít cắt cảnh, và thường chiếu lại một pha đóng thế hai, ba lần từ các góc khác nhau. Kèm theo là những đoạn quay hỏng ở cuối phim, cho thấy cái giá thật của mỗi cảnh.

Thành Long là ai và học nghề ở đâu

Thành Long tên thật là Trần Cảng Sinh, sinh năm 1954 ở Hồng Kông. Từ nhỏ anh học ở một lò kinh kịch do sư phụ Vu Chiêm Nguyên điều hành, nơi trẻ em tập võ, nhào lộn, hát và diễn từ sáng đến tối với kỷ luật rất khắc nghiệt. Bạn học cùng lò có Hồng Kim Bảo và Nguyên Bưu, hai người sau này trở thành bộ ba hành động nổi tiếng nhất Hồng Kông cùng anh.

Khi kinh kịch suy tàn, những đứa trẻ này chuyển sang làm võ sinh đóng thế cho điện ảnh. Thành Long từng làm đóng thế trong phim của Lý Tiểu Long. Bước ngoặt đến năm 1978 với Xà hình điêu thủ và Túy quyền, hai phim do Viên Hoà Bình chỉ đạo võ thuật, nơi anh tạo ra lối võ hài pha nhào lộn mà về sau thành thương hiệu.

Thầy của anh là những danh hài phim câm

Thành Long nói nhiều lần rằng anh học cách dàn dựng hành động từ Buster Keaton, Harold Lloyd và Charlie Chaplin. Nhìn kỹ sẽ thấy: nhân vật của anh hiếm khi là siêu nhân, anh bị đánh đau, hoảng hốt, dùng mọi đồ vật quanh mình. Các pha rượt đuổi của anh giống phim câm ở chỗ khán giả cười và nín thở cùng lúc.

Kế hoạch A: rượt đuổi bằng xe đạp

Kế hoạch A (1983) đặt ở Hồng Kông thời thuộc địa, khoảng chuyển giao thế kỷ 19 sang 20, Thành Long đóng một sĩ quan hải quân truy bắt cướp biển. Phim có cảnh rượt bằng xe đạp qua những con hẻm hẹp, nhân vật lách qua sạp hàng, giật lùi, nhảy qua chướng ngại, dùng chính chiếc xe đạp làm vũ khí. Không có động cơ, không có tốc độ lớn, nhưng nhịp điệu thì như một bản nhạc.

Phim còn có cú rơi nổi tiếng từ tháp đồng hồ, tưởng nhớ cảnh Harold Lloyd treo người trên kim đồng hồ trong Safety Last! (1923). Thành Long rơi xuyên qua những tấm mái che vải xuống đất, và quay lại pha này nhiều lần.

Câu chuyện cảnh sát: đỉnh cao của thể loại

Câu chuyện cảnh sát (Police Story, 1985) thường được giới phê bình coi là phim hành động hay nhất của Thành Long, và chứa hai đoạn rượt đuổi đi vào lịch sử.

Xe lao xuyên qua xóm nhà trên đồi

Phim mở đầu bằng cảnh những chiếc xe hơi lao thẳng xuống một sườn đồi phủ kín nhà lá, nhà tôn, đâm xuyên qua từng mái, từng vách. Cả khu xóm là phim trường dựng riêng để phá. Không có kỹ xảo số, chỉ có xe thật, vật liệu thật, và người đóng thế lăn ra khỏi đường đi của xe vào giây cuối.

Treo người sau xe buýt bằng cán ô

Ngay sau đó, nhân vật của Thành Long đuổi theo một chiếc xe buýt hai tầng, móc cán chiếc ô vào cửa sổ và treo người bên hông xe khi xe vẫn chạy. Cuối đoạn, xe buýt phanh gấp, những người đóng thế trên tầng hai văng qua kính chắn gió rơi xuống nóc xe hơi bên dưới. Pha này được chiếu lại nhiều góc, như một cách nói với khán giả rằng nó có thật.

Trượt cột đèn trong trung tâm thương mại

Đoạn kết diễn ra trong một trung tâm thương mại, nơi Thành Long nhảy từ tầng trên, ôm một cây cột cắm dây đèn trang trí và trượt xuống nhiều tầng, đèn nổ tung quanh người. Anh bị bỏng tay và chấn thương. Phim có những đoạn quay hỏng ở cuối cho thấy nhiều người đóng thế bị thương thật trong quá trình quay.

Các pha rượt đuổi đáng nhớ khác

Dương Tử Quỳnh và cú phóng mô tô lên tàu

Trong Câu chuyện cảnh sát 3: Siêu cảnh sát (1992), Dương Tử Quỳnh phóng mô tô lên nóc một đoàn tàu đang chạy. Cô không có nền võ thuật từ bé như Thành Long mà xuất thân là vũ công ba lê, nhưng tự làm phần lớn pha hành động của mình. Cũng trong phim này, Thành Long đu trên thang dây treo dưới trực thăng bay qua thành phố Kuala Lumpur. Hai mươi năm sau, Dương Tử Quỳnh giành giải Oscar Nữ diễn viên chính năm 2023, được nhiều người xem như lời ghi nhận muộn cho cả một thế hệ diễn viên hành động Hồng Kông.

Phong cách Hồng Kông: vì sao trông khác Hollywood

• Thấy rõ mặt người làm: Hollywood thường cắt khi người đóng thế thay diễn viên. Phim Thành Long cố giữ khung hình đủ rộng để khán giả thấy chính anh đang làm.
• Chiếu lại một pha nhiều lần: một cú ngã hay cú va chạm được lặp lại hai ba lần từ góc khác nhau, như cách truyền hình chiếu lại bàn thắng.
• Dùng đồ vật quanh mình: thang, ghế, ô, xe đạp, cửa kính đều thành công cụ rượt đuổi.
• Quay không thu tiếng trực tiếp: phần lớn phim Hồng Kông thời đó lồng tiếng sau, cho phép quay thoải mái giữa phố ồn hay công trường.
• Đội đóng thế riêng: Thành Long lập đội đóng thế mang tên mình, huấn luyện và làm việc cùng nhau nhiều năm, nên các pha phối hợp nhiều người khớp như một đội múa.

Những đoạn quay hỏng ở cuối phim

Đặc sản của phim Thành Long là đoạn chiếu cảnh quay hỏng khi chạy chữ cuối phim. Anh kể rằng ý tưởng này đến từ The Cannonball Run (1981), phim Mỹ có anh tham gia và có đoạn quay hỏng cuối phim. Ở phim của Thành Long, những đoạn đó không chỉ để cười: nó cho khán giả thấy pha đóng thế đã phải làm lại bao nhiêu lần, và đã có ai bị thương.

Cái giá của nghề

Danh sách chấn thương của Thành Long dài như một hồ sơ bệnh án: gãy mũi, gãy xương gò má, trật khớp vai, gãy cổ chân, và nặng nhất là vỡ hộp sọ khi rơi từ cây xuống đất lúc quay Long huynh hổ đệ năm 1986, phải mổ cấp cứu. Báo chí từ lâu kể rằng các công ty bảo hiểm ngại nhận bảo hiểm cho các phim anh tự làm đóng thế.

Năm 2016, Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Điện ảnh Mỹ trao cho Thành Long giải Oscar danh dự, ghi nhận đóng góp cả sự nghiệp của anh.

Góc nhìn hôm nay: bắt đầu xem từ đâu

Ai mới làm quen nên xem theo thứ tự: Kế hoạch A, Câu chuyện cảnh sát, Câu chuyện cảnh sát 3, rồi Rumble in the Bronx. Nên tìm bản lồng tiếng Quảng Đông có phụ đề, vì bản lồng tiếng Anh thời đó thường cắt xén và đổi nhạc.

• Xem kỹ đoạn quay hỏng cuối mỗi phim, chúng nói về nghề nhiều hơn nhiều bài phỏng vấn.
• So cảnh xe buýt trong Câu chuyện cảnh sát với cảnh rượt xe buýt trong phim Hollywood cùng thời: để ý số lần cắt và việc có thấy mặt diễn viên hay không.
• Xem thêm phim của Hồng Kim Bảo và Nguyên Bưu để thấy cả một trường phái chứ không chỉ một ngôi sao.

Một lời nhắc cuối: những pha trên được làm bởi người tập luyện từ năm, sáu tuổi, có đội an toàn và vẫn bị thương. Đừng thử treo người sau xe khách hay nhảy giữa hai mái nhà ngoài đời.