Mũ bảo hiểm xe máy đạt chuẩn ở Việt Nam là mũ có tem hợp quy CR theo quy chuẩn QCVN 2:2021/BKHCN, vừa khít đầu và được cài quai chặt. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, đội mũ bảo hiểm đúng cách giảm khoảng 42% nguy cơ tử vong và khoảng 69% nguy cơ chấn thương đầu trong tai nạn mô tô. Con số đó chỉ đúng khi mũ là mũ thật, đúng cỡ và quai đã cài; một chiếc mũ thời trang mỏng hay mũ không cài quai gần như không bảo vệ được gì.
Mũ bảo hiểm bảo vệ đầu như thế nào
Một chiếc mũ bảo hiểm thật có bốn lớp, mỗi lớp làm một việc:
- Vỏ ngoài cứng (nhựa ABS, polycarbonate hoặc sợi composite): phân tán lực va đập ra diện rộng và chống vật nhọn đâm xuyên.
- Lớp xốp hấp thụ xung lực (thường là xốp EPS, loại xốp trắng cứng): khi va chạm, lớp này bị nén và vỡ cấu trúc, hấp thụ năng lượng thay cho hộp sọ. Đây là phần quan trọng nhất của chiếc mũ.
- Lớp lót mềm: giúp mũ vừa khít và thoải mái, không có vai trò chống va đập chính.
- Quai và khóa: giữ mũ trên đầu trong suốt cú va chạm. Mũ văng ra trước khi đầu chạm đất thì ba lớp trên vô nghĩa.
Mũ "thời trang" bán rẻ ngoài vỉa hè thường thiếu hẳn lớp xốp EPS, hoặc chỉ có lớp xốp mềm như xốp đóng gói, vỏ mỏng có thể bóp lõm bằng tay. Nhìn bề ngoài đẹp nhưng khi va chạm gần như không khác đội nón vải.
Chuẩn của Việt Nam và các chuẩn quốc tế
Tại Việt Nam, mũ bảo hiểm cho người đi mô tô, xe máy phải tuân theo QCVN 2:2021/BKHCN, thay cho quy chuẩn QCVN 2:2008/BKHCN trước đây. Mũ đạt chuẩn phải được chứng nhận hợp quy và gắn tem CR (dấu hợp quy), kèm nhãn ghi tên nhà sản xuất, cỡ mũ, tháng năm sản xuất.
| Chuẩn | Nơi áp dụng | Ghi chú |
|---|---|---|
| QCVN 2:2021/BKHCN | Việt Nam | Bắt buộc với mũ bán ra thị trường, có tem CR |
| ECE 22.06 (trước đó 22.05) | Châu Âu và nhiều nước khác | Thử va đập ở nhiều điểm, có thử va chạm xiên |
| DOT FMVSS 218 | Hoa Kỳ | Chuẩn bắt buộc tối thiểu ở Mỹ |
| Snell | Tổ chức tư nhân ở Mỹ | Tự nguyện, thường được dùng cho mũ đua |
| JIS T 8133 | Nhật Bản | Chuẩn công nghiệp Nhật |
Một chiếc mũ nhập khẩu có chuẩn ECE hay DOT là dấu hiệu tốt về chất lượng, nhưng khi bán chính thức tại Việt Nam vẫn phải có chứng nhận hợp quy trong nước. Cẩn thận với tem giả: mua ở cửa hàng có hóa đơn, đúng thương hiệu, kiểm tra kỹ nhãn mác.
Các kiểu mũ: nửa đầu, ba phần tư, cả đầu
| Kiểu mũ | Che chắn | Phù hợp |
|---|---|---|
| Nửa đầu | Đỉnh và một phần sau đầu | Đi phố quãng ngắn, tốc độ thấp |
| Ba phần tư (3/4) | Thêm hai bên tai và gáy, thường có kính | Đi hàng ngày, đường dài vừa phải |
| Cả đầu (fullface) | Che toàn bộ đầu, có phần bảo vệ cằm | Đi đường trường, xe phân khối lớn |
| Lật hàm (modular) | Như fullface nhưng lật được phần cằm | Người hay dừng nói chuyện, đi tour |
Nghiên cứu về chấn thương ở nhiều nước cho thấy vùng cằm và hàm hứng một phần đáng kể lực va đập trong tai nạn xe máy, vùng mà mũ nửa đầu bỏ trống hoàn toàn. Nếu thường đi đường trường hoặc đi xe tốc độ cao, mũ fullface hay 3/4 có kính là lựa chọn đáng cân nhắc.
Chọn đúng cỡ: thử tại chỗ, đừng đoán
- Đo vòng đầu: dùng thước dây đo vòng quanh đầu, ngang trên lông mày khoảng một đốt ngón tay và qua phần nhô ra lớn nhất phía sau. Đối chiếu với bảng cỡ của hãng.
- Đội thử: mũ phải hơi chật lúc đầu, ôm đều quanh đầu, không có điểm đè đau.
- Kiểm tra độ lỏng: cài quai, cầm mũ xoay trái phải. Nếu mũ xoay được mà da đầu không xoay theo là mũ quá rộng.
- Thử đẩy ra sau: đẩy mép trước của mũ lên, mũ không được trượt lộ trán.
- Đội vài phút: nếu bị nhức một điểm trên trán hay thái dương sau vài phút, mũ sai dáng đầu.
Đội đúng cách: phần nhiều người làm sai
- Mũ nằm ngang, mép trước cách lông mày khoảng hai đốt ngón tay. Đội ngửa ra sau để lộ trán là để trống đúng vùng hay va đập nhất.
- Quai cài chặt, vừa lọt một đến hai ngón tay giữa quai và cằm. Quai lỏng thì mũ vẫn bay.
- Không đội lệch, không đội chồng lên mũ lưỡi trai hay buộc tóc búi cao làm mũ không ôm đầu.
- Cài khóa cả khi đi gần. Phần lớn tai nạn xảy ra trên những quãng đường quen thuộc gần nhà.
Mũ cho trẻ em
Trẻ em ngồi trên xe máy cũng phải đội mũ bảo hiểm. Đầu trẻ nhỏ chiếm tỉ lệ lớn so với cơ thể, cổ yếu, nên cần mũ đúng cỡ trẻ em và nhẹ. Không cho trẻ đội mũ người lớn: mũ to sẽ trượt che mắt hoặc văng ra khi va chạm. Trẻ lớn nhanh, cần kiểm tra lại cỡ mũ mỗi năm.
Khi chọn mũ cho bé, cho bé đội thử tại cửa hàng, cài quai rồi lắc nhẹ đầu: mũ phải đi theo đầu, không trượt xuống che mắt. Ưu tiên mũ nhẹ, có lỗ thông gió, màu sáng để dễ được nhìn thấy. Mũ có hình nhân vật hoạt hình vẫn tốt, miễn là có tem hợp quy và lớp xốp cứng bên trong; đừng để hình in đẹp thay cho phần kiểm tra chất lượng.
Khi nào phải thay mũ
- Sau một cú va chạm mạnh, kể cả khi bên ngoài không thấy vết nứt. Lớp xốp EPS đã bị nén thì không phục hồi, lần sau sẽ không hấp thụ được lực.
- Khi rơi mạnh từ trên cao, ví dụ rơi từ yên xe xuống nền bê tông, nên kiểm tra kỹ lớp xốp bên trong.
- Theo thời gian: nhiều nhà sản xuất khuyên thay mũ sau khoảng 5 năm sử dụng vì vật liệu lão hóa do nắng, mồ hôi, nhiệt. Mũ để trên xe dưới nắng gắt hàng ngày xuống cấp nhanh hơn.
- Khi quai, khóa hỏng hoặc lớp lót mủn khiến mũ lỏng.
Không mua mũ bảo hiểm cũ không rõ lai lịch, vì không thể biết nó đã qua va chạm hay chưa.
Góc nhìn hôm nay: từ năm 2007 đến chiếc mũ đúng chuẩn
Từ ngày 15/12/2007, đội mũ bảo hiểm trở thành bắt buộc trên mọi tuyến đường ở Việt Nam. Chỉ trong thời gian ngắn, gần như ai đi xe máy cũng đội mũ, một thay đổi hành vi mà nhiều nước đánh giá cao. Việc còn lại là chất lượng: mũ đạt chuẩn, đúng cỡ, cài quai. Mức xử phạt không đội mũ hoặc đội mũ không cài quai được quy định trong Nghị định 168/2024/NĐ-CP. Khi mua, hãy dành mười phút thử mũ ở cửa hàng; đó là món đồ duy nhất trên xe được thiết kế chỉ để cứu bạn.
Câu hỏi thường gặp
Mũ bảo hiểm đạt chuẩn có dấu hiệu gì?
Mũ đạt chuẩn ở Việt Nam có tem hợp quy CR theo QCVN 2:2021/BKHCN, nhãn ghi nhà sản xuất, cỡ mũ, ngày sản xuất. Bên trong có lớp xốp EPS cứng dày đều. Vỏ cứng, không bóp lõm được bằng tay.
Mũ bảo hiểm bao lâu thì nên thay?
Nhiều nhà sản xuất khuyên thay sau khoảng 5 năm dùng vì vật liệu lão hóa. Mũ phải thay ngay sau một cú va chạm mạnh, kể cả khi bên ngoài trông còn nguyên. Lớp xốp đã bị nén sẽ không bảo vệ được lần sau.
Đội mũ bảo hiểm giảm được bao nhiêu nguy cơ?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, đội mũ bảo hiểm đúng cách giảm khoảng 42% nguy cơ tử vong và khoảng 69% nguy cơ chấn thương đầu. Hiệu quả này phụ thuộc vào việc mũ đạt chuẩn, vừa cỡ và cài quai.
Quai mũ bảo hiểm cài thế nào là đúng?
Quai phải cài khóa, kéo chặt sao cho chỉ lọt một đến hai ngón tay giữa quai và cằm. Khi há miệng, bạn phải cảm thấy mũ kéo xuống nhẹ. Quai lỏng làm mũ văng khi va chạm.
Mũ fullface có an toàn hơn mũ nửa đầu không?
Có. Mũ fullface che thêm vùng cằm và hàm, vùng hay hứng lực trong tai nạn xe máy. Mũ nửa đầu chỉ che đỉnh và một phần sau đầu. Nếu đi đường dài hay tốc độ cao, nên chọn fullface hoặc 3/4 có kính.
