Xe số tự động dễ lái nhưng cũng dễ sinh thói quen sai, phổ biến nhất là dùng hai chân cho ga và phanh, về số N để thả trôi khi xuống dốc, chuyển sang P hoặc R khi xe còn lăn, và đỗ xe trên dốc mà không kéo phanh tay trước. Những thói quen này hoặc làm tăng nguy cơ tai nạn, hoặc làm hộp số và cơ cấu khoá số chịu tải không cần thiết. Lái đúng chỉ cần nhớ: chân phải làm cả ga lẫn phanh, xe đứng yên hẳn mới đổi chiều số.
Các vị trí số và ý nghĩa thật của chúng
| Ký hiệu | Tên | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| P | Đỗ (Park) | Xe dừng hẳn, đỗ lâu, tắt máy. Một chốt khoá cơ khí trong hộp số khoá trục ra. |
| R | Lùi | Chỉ khi xe đã đứng yên hoàn toàn. |
| N | Số mo (trung gian) | Khi cần đẩy xe, kéo xe, đi qua máy rửa xe tự động, hoặc dừng một lúc lâu. |
| D | Tiến | Chạy bình thường; hộp số tự chọn số. |
| L, 1, 2, B, S, M hoặc lẫy | Số thấp, thể thao, chọn số tay | Leo dốc dài, đổ đèo, kéo tải; tuỳ hãng ký hiệu khác nhau. |
Mỗi hãng một kiểu: hộp số thường (biến mô và bánh răng hành tinh), hộp số vô cấp CVT, hộp số ly hợp kép, xe hybrid có cơ cấu riêng. Sách hướng dẫn của chính xe bạn là tài liệu đáng tin nhất cho các chi tiết như cách dùng chế độ số thấp.
Thói quen sai ở chân ga và chân phanh
Thói quen 1: dùng chân trái đạp phanh
Người chuyển từ xe số sàn sang hay để chân trái lơ lửng gần phanh "cho nhanh". Đây là thói quen nguy hiểm nhất:
- Trong tình huống hoảng, cả hai chân có thể cùng đạp mạnh: xe vừa phanh vừa được đẩy đi.
- Chân trái quen đạp côn, đạp mạnh và dứt khoát; dùng nó đạp phanh thường làm xe giật cục.
- Chân trái gác hờ lên phanh làm má phanh mòn và nóng, đèn phanh sáng liên tục khiến xe sau không còn đọc được tín hiệu khi bạn phanh thật.
Cách đúng: gót chân phải đặt cố định ở giữa sàn, trước bàn đạp phanh; xoay mũi bàn chân sang phải để ga, sang trái để phanh. Chân trái đặt lên bệ tì chân bên trái.
Thói quen 2: nhầm chân ga với chân phanh
Đạp nhầm ga thay vì phanh là kiểu sự cố được ghi nhận ở nhiều nước, hay xảy ra ở bãi đỗ, khi lùi xe, khi người lái giật mình hoặc đang xoay người nhìn ra sau. Xe số tự động lao đi ngay khi đạp ga nên hậu quả đến rất nhanh. Vài thói quen giúp phòng tránh:
- Ngồi thẳng, chỉnh ghế để chân với hết hành trình phanh mà gối vẫn hơi cong.
- Không đi dép lê, giày cao gót hay giày đế dày khi lái; để sẵn một đôi giày bệt trong xe.
- Khi lùi hoặc vào chỗ đỗ, bắt đầu bằng chân trên phanh, nhả phanh từ từ để xe tự bò; chỉ dùng ga khi thật cần.
- Không để thảm sàn chồng nhiều lớp hoặc thảm không có chốt giữ; thảm trượt lên có thể kẹt chân ga.
- Nếu cảm thấy xe lao đi bất thường: nhấc chân, đạp phanh thật mạnh, chuyển về N.
Thói quen sai với số N
Thói quen 3: về N để thả trôi xuống dốc cho tiết kiệm
Nhiều người tin về N khi xuống dốc hoặc khi xe trôi giúp tiết kiệm xăng. Với phần lớn xe phun xăng điện tử hiện đại, khi bạn nhả ga ở số D và xe đang trôi, động cơ có thể cắt hẳn nhiên liệu. Về N thì động cơ phải đốt xăng để giữ vòng tua không tải. Thả trôi bằng N vì vậy thường không tiết kiệm hơn, mà còn:
- mất phanh động cơ, má phanh phải làm hết việc khi đổ dốc;
- chậm phản ứng khi cần tăng tốc để tránh tình huống, vì phải chuyển lại về D;
- có thể gây thêm tải cho hộp số khi vào lại D ở tốc độ cao, tuỳ loại hộp số.
Thói quen 4: về N ở mọi lần dừng đèn đỏ
Đây là chủ đề tranh luận lâu năm. Với đèn đỏ ngắn, để nguyên D và giữ chân phanh là cách đơn giản và an toàn: xe sẵn sàng đi, đèn phanh sáng báo cho xe sau. Chuyển qua lại N và D liên tục trong phố đông không mang lại lợi ích đáng kể. Với đèn đỏ rất dài hoặc kẹt xe đứng yên lâu, chuyển N và kéo phanh tay giúp chân nghỉ, nhưng nhớ rằng khi đó đèn phanh tắt.
Nhiều xe mới có chức năng giữ phanh tự động (Auto Hold): dừng hẳn là xe tự giữ phanh, nhấn ga là nhả. Dùng chức năng này đỡ mỏi chân mà vẫn ở số D.
Thói quen sai khi đổi số và đỗ xe
Thói quen 5: đổi chiều số khi xe còn lăn
- Chuyển sang P khi xe chưa dừng hẳn: chốt khoá đỗ có thể bật lại, kêu lạch cạch, hoặc chịu va đập mạnh. Đa số xe hiện đại có cơ chế ngăn vào P khi đang chạy ở tốc độ đáng kể, nhưng ở tốc độ rất thấp vẫn có thể gây va đập.
- Chuyển từ D sang R khi xe còn trôi tới (và ngược lại): xảy ra khi quay đầu xe vội. Hộp số và trục láp chịu tải đổi chiều đột ngột.
- Thói quen đúng: phanh dừng hẳn, đếm một nhịp, rồi mới chuyển số.
Thói quen 6: đỗ dốc chỉ dựa vào số P
Khi đỗ trên dốc mà chuyển P rồi mới kéo phanh tay, cả sức nặng của xe dồn lên một chốt kim loại nhỏ trong hộp số. Lần sau khi chuyển khỏi P sẽ nặng tay, nghe "cục" một tiếng. Thứ tự đúng:
- Dừng xe, giữ chân phanh.
- Kéo phanh tay hoặc bật phanh đỗ điện tử.
- Nhả nhẹ chân phanh để xe "ngồi" lên phanh tay.
- Chuyển sang P, tắt máy.
- Đỗ dốc sát lề đường: đầu xe hướng xuống dốc thì đánh bánh trước quay vào lề; đầu xe hướng lên dốc thì đánh bánh trước quay ra ngoài để mặt sau lốp tựa vào lề. Nếu phanh có vấn đề, xe sẽ chặn vào lề chứ không trôi ra giữa đường.
Khi khởi hành: đạp phanh, chuyển D hoặc R, rồi mới nhả phanh tay.
Thói quen 7: không dùng số thấp khi cần
Nhiều người lái xe số tự động nhiều năm chưa bao giờ chạm vào chế độ L, B hay M. Ở thành phố thì không sao. Nhưng khi đổ đèo dài, để nguyên D buộc phanh chân làm hết việc. Hộp số ở D có xu hướng lên số cao để tiết kiệm, nên phanh động cơ rất yếu. Chọn số thấp trước khi xuống dốc dài là thói quen cần tập.
Ngược lại, để chế độ số thấp hoặc thể thao khi chạy đường bằng thì vòng tua cao kéo dài, tốn nhiên liệu và ồn.
Những thói quen nhỏ khác
| Thói quen | Vì sao nên bỏ | Thay bằng |
|---|---|---|
| Giữ xe đứng trên dốc bằng chân ga thay vì phanh | Tải nặng lên hộp số và biến mô, nóng dầu số | Giữ phanh, dùng hỗ trợ khởi hành ngang dốc nếu xe có |
| Đạp ga hết cỡ khi vừa đề nổ máy lạnh | Dầu chưa lưu thông đều | Đi nhẹ nhàng vài phút đầu |
| Rời xe khi máy còn nổ, số chưa về P | Xe có thể bò đi | Luôn P, phanh tay, tắt máy |
| Kéo xe hỏng bằng dây với bánh dẫn động chạm đất | Nhiều hộp số tự động không được bôi trơn khi động cơ tắt | Gọi xe cứu hộ chở hoặc xem giới hạn kéo trong sách hướng dẫn |
| Không bao giờ thay dầu hộp số vì "dầu vĩnh cửu" | Điều kiện nóng, kẹt xe nhiều là điều kiện nặng | Hỏi đại lý về chu kỳ cho điều kiện vận hành nặng |
Góc nhìn hôm nay: tự kiểm thói quen của mình
- Lần lái tới, để ý chân trái nằm ở đâu suốt chuyến. Nếu nó hay lơ lửng gần phanh, đặt hẳn lên bệ tì chân.
- Thử chế độ số thấp trên một con dốc vắng, ngắn để biết cảm giác phanh động cơ của xe mình trước khi cần đến nó ở đèo thật.
- Mở sách hướng dẫn, đọc riêng chương về hộp số và chương kéo xe. Mỗi xe có lưu ý riêng mà người bán ít khi nói.
- Nếu bạn dạy người thân lái xe số tự động, dạy ngay từ đầu chỉ dùng chân phải. Sửa thói quen về sau khó hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Xe số tự động có được dùng hai chân không?
Không nên. Chỉ dùng chân phải cho cả ga và phanh, chân trái để trên bệ tì chân. Dùng hai chân dễ dẫn tới đạp cả ga lẫn phanh khi hoảng, và làm phanh mòn do gác chân hờ.
Dừng đèn đỏ xe số tự động có cần về N không?
Với đèn đỏ ngắn, để số D và giữ chân phanh là đủ, xe sẵn sàng đi và đèn phanh báo cho xe sau. Khi phải đứng lâu, có thể về N và kéo phanh tay, hoặc dùng chức năng giữ phanh tự động nếu xe có.
Thả số N khi xuống dốc có tiết kiệm xăng không?
Thường là không. Ở số D khi nhả ga, nhiều động cơ hiện đại cắt nhiên liệu hoàn toàn, còn ở N động cơ vẫn phải đốt xăng để giữ vòng tua không tải. Thả N còn làm mất phanh động cơ và rất nguy hiểm khi đổ đèo.
Đỗ xe số tự động trên dốc thế nào cho đúng?
Giữ phanh chân, kéo phanh tay, nhả nhẹ chân phanh để xe tựa lên phanh tay, rồi mới chuyển sang P và tắt máy. Làm ngược lại sẽ dồn sức nặng xe lên chốt khoá đỗ trong hộp số.
Chữ L, B, S, M trên cần số xe tự động là gì?
L và các số 1, 2 là số thấp, dùng khi leo hoặc xuống dốc dài. B thường thấy trên xe hybrid, tăng lực hãm khi xuống dốc. S là chế độ thể thao giữ số lâu hơn, M cho phép chọn số bằng tay hoặc lẫy. Ký hiệu khác nhau tuỳ hãng, nên xem sách hướng dẫn của xe.
