Xử lý khi xe mất lái, nổ lốp, chết máy giữa đường: làm gì trước tiên

Khi xe mất lái, nổ lốp hay chết máy giữa đường, nguyên tắc chung là không phản ứng giật cục: giữ chắc vô lăng, nhìn về hướng muốn đi, nhả ga từ từ, chỉ phanh khi xe đã ổn định, rồi đưa xe vào chỗ an toàn và bật đèn khẩn cấp. Phần lớn tai nạn sau sự cố không do bản thân sự cố gây ra, mà do cú phanh gấp hoặc cú đánh lái hoảng loạn ngay sau đó.

Ba phản xạ cần tập trước

Trong vài giây đầu của một sự cố, cơ thể làm theo phản xạ chứ không theo kiến thức. Ba phản xạ đáng tập cho thành thói quen:

1. Hai tay trên vô lăng, ở vị trí khoảng 9 giờ và 3 giờ. Tay giữ một bên vô lăng hoặc một tay cầm điện thoại thì không đủ lực ghìm xe khi lốp nổ.
2. Nhìn vào khoảng trống, không nhìn vào vật cản. Xe đi theo hướng mắt nhìn.
3. Bật đèn khẩn cấp ngay khi xe có vấn đề, trước cả khi biết vấn đề là gì. Xe sau cần biết sớm.

Nổ lốp khi đang chạy

Dấu hiệu

Một tiếng nổ hoặc tiếng xì mạnh, xe rung và kéo lệch hẳn về một phía. Nổ lốp trước làm vô lăng giật mạnh về phía lốp nổ. Nổ lốp sau làm đuôi xe lắc, chao như đi trên sỏi.

Xử lý

1. Giữ chặt vô lăng, giữ xe đi thẳng. Lực kéo lệch có thể rất mạnh trong một hai giây đầu.
2. Không phanh gấp. Phanh mạnh dồn tải lên lốp đã xẹp và có thể làm xe xoay. Đây là sai lầm phổ biến nhất.
3. Một số tài liệu dạy lái khuyên đạp nhẹ ga trong tích tắc để giữ đà, chống lực kéo lệch, rồi mới nhả. Nếu không tự tin, ít nhất đừng nhả ga đột ngột; hãy nhả từ từ.
4. Khi xe đã thẳng hướng và giảm tốc tự nhiên, phanh nhẹ, đều.
5. Bật xi nhan, đưa xe vào lề phải hoặc làn dừng khẩn cấp, nơi mặt đường bằng và xa dòng xe.

Lốp xe hiện đại ít khi nổ đột ngột nếu được bơm đúng áp suất. Phần lớn ca "nổ lốp" trên cao tốc là lốp non hơi chạy lâu ở tốc độ cao, thành lốp gập liên tục và nóng lên đến khi bục. Lốp quá cũ, nứt chân chim, có vết phồng ở hông cũng là ứng viên.

Xe mất lái: thiếu lái và thừa lái

Khi lốp vượt giới hạn bám, xe có hai cách mất lái chính. Phân biệt được chúng là phân biệt được cách sửa.

Với thừa lái, cái khó là trả vô lăng về đúng lúc. Khi đuôi xe hồi lại, nếu vẫn giữ góc trả lái, xe sẽ văng sang phía ngược lại, gọi là văng đuôi kép. Hệ thống cân bằng điện tử (ESC) trên xe đời mới làm phần lớn việc này tự động bằng cách phanh riêng từng bánh, và các nghiên cứu ở Mỹ và châu Âu cho thấy ESC giảm đáng kể tai nạn một xe mất lái. Đừng tắt ESC khi đi đường thường.

Bánh xe trượt khỏi mép đường

Một tình huống rất hay gặp ở quốc lộ Việt Nam: bánh phải rơi khỏi mép nhựa xuống lề đất thấp hơn. Phản xạ tự nhiên là giật mạnh vô lăng sang trái để lên lại, và khi bánh vừa leo được lên mép nhựa, xe vọt sang làn ngược chiều. Cách đúng:

1. Giữ chắc vô lăng, để xe tiếp tục đi thẳng với hai bánh phải ở dưới lề.
2. Nhả ga, phanh nhẹ cho xe chậm hẳn.
3. Khi tốc độ đã thấp và đường phía trước vắng, đánh lái nhẹ nhàng để đưa bánh lên lại, ở góc nhỏ.

Chết máy giữa đường

Những gì thay đổi khi động cơ tắt

• Trợ lực lái (thuỷ lực hoặc điện) có thể mất hoặc yếu đi, vô lăng nặng hẳn nhưng vẫn lái được.
• Trợ lực phanh dùng chân không chỉ còn dự trữ cho một vài lần đạp. Sau đó bàn đạp vẫn phanh được nhưng phải đạp mạnh hơn rất nhiều. Đừng nhấp nhả phanh vô ích làm cạn dự trữ.
• Xe hybrid và xe điện có cơ chế khác; xem sách hướng dẫn.

Xử lý

1. Bật đèn khẩn cấp ngay.
2. Về số N (xe số sàn đạp côn) để tận dụng đà xe trôi vào lề.
3. Lái mạnh tay hơn bình thường, phanh dứt khoát và mạnh hơn bình thường.
4. Khi đã vào chỗ an toàn, có thể thử khởi động lại một lần. Nếu xe chết máy do lội nước, không đề lại.

Khi xe dừng ở chỗ nguy hiểm

• Trên đường ray: cho mọi người rời xe ngay, đi ra xa đường ray theo hướng chếch về phía tàu đang tới, vì khi va chạm, xe và mảnh vỡ bị hất theo hướng tàu chạy. Gọi báo cho trạm gác hoặc đường dây nóng nếu có.
• Trên cầu, trong hầm, ở khúc cua khuất: bật đèn khẩn cấp, đặt cảnh báo ở khoảng cách đủ xa để xe phía sau kịp phát hiện, người ra khỏi xe đứng ở chỗ an toàn.
• Trên cao tốc: đưa xe vào làn dừng khẩn cấp, người ra đứng sau dải phân cách mềm hoặc hộ lan, không đứng sau đuôi xe.

Kẹt chân ga và mất phanh

Kẹt chân ga

Thảm sàn trượt lên hoặc vật rơi dưới chân có thể kẹt bàn đạp ga. Xử lý:

1. Đạp phanh mạnh và giữ. Phanh ô tô đủ mạnh để thắng động cơ ở phần lớn tình huống, nếu đạp ngay từ đầu.
2. Chuyển về N. Động cơ sẽ rú nhưng không còn đẩy xe.
3. Đưa xe vào lề, dừng hẳn, rồi mới tắt máy. Với xe khởi động bằng nút bấm, nhiều xe cần nhấn giữ nút vài giây để tắt máy khi đang chạy; xem sách hướng dẫn để biết xe mình.
4. Không rút chìa khoá ra hẳn khi đang chạy với xe dùng chìa cơ: khoá vô lăng có thể sập.

Phanh mất tác dụng

1. Đạp nhồi nhanh bàn đạp vài lần để thử lấy lại áp suất.
2. Về số thấp dần (không nhảy số đột ngột) để dùng phanh động cơ.
3. Kéo phanh tay từ từ, tăng dần. Kéo giật mạnh ở tốc độ cao dễ khoá bánh sau, xe xoay.
4. Bấm còi, bật đèn, tìm đường thoát: làn thoát hiểm, đoạn dốc ngược, bãi trống. Cọ thân xe vào hộ lan hoặc taluy là lựa chọn cuối cùng tốt hơn đâm trực diện.

Sau khi dừng xe: an toàn cho người

Nhiều tai nạn nặng xảy ra sau khi xe đã dừng, khi người trên xe đứng giữa đường hoặc xe phía sau không kịp nhận ra xe đỗ. Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 yêu cầu khi xe gặp sự cố phải dừng trên đường, người lái phải bật đèn khẩn cấp và đặt biển cảnh báo hoặc vật báo hiệu phía sau xe để người khác nhận biết.

• Mặc áo phản quang nếu có; để sẵn một chiếc trong hộc cửa ghế lái.
• Đặt tam giác cảnh báo xa phía sau xe. Trên đường tốc độ cao, càng xa càng tốt; nhiều tài liệu khuyến nghị từ 100 mét trở lên với cao tốc. Đi bộ sát mép đường, mặt hướng về dòng xe.
• Cho trẻ em và người già ra khỏi xe về phía lề, đứng xa xe.
• Gọi cứu hộ của hãng bảo hiểm, cứu hộ của hãng xe, hoặc số khẩn cấp ghi trên biển báo tuyến cao tốc.

Góc nhìn hôm nay: đồ nghề và kỹ năng nên có

Một buổi lái an toàn trên sân kín có bài phanh trên mặt trơn, tránh vật cản đột ngột, mô phỏng văng đuôi là khoản đầu tư đáng giá. Kỹ năng xử lý mất lái chỉ có thể tập ở nơi được thiết kế cho việc đó; tự thử trên đường công cộng là nguy hiểm cho chính bạn và người khác.

Và một việc nhỏ hơn: kiểm tra áp suất lốp mỗi tháng, khi lốp nguội, theo con số dán ở khung cửa xe. Đó là cách phòng chuyện nổ lốp hiệu quả nhất.